دانشچی پورتال جامع تحقیق و مقاله، مطالب علمی و هنری ، وبگردی و…
جواب به سوالات و فعالیت درس دوازدهم جنگل برای کیست؟ ( پاسخ ها به صورت گام به گام )
پاسخگویی به سوالات درس دوازدهم کتاب علوم ششم جنگل برای کیست؟ صفحات 84، 85، 86، 89، 90، 91، 92 با دانشچی همراه باشید.
جواب سوالات علوم ششم درس دوازدهم جنگل برای کیست؟ ( پاسخ گام به گام )
سؤال صفحه 84
ب) در این زنجیره، زندگی روباه چگونه به درخت بلوط وابسته است؟
📗 پاسخ: بلوط، تولیدکننده است که انرژی خورشید را ذخیره میکند. سنجاب، مصرفکننده اول است که از میوه (بلوط) تغذیه میکند. روباه، مصرفکننده دوم است که سنجاب را شکار کرده و از انرژی ذخیره شده در بدن آن استفاده میکند.
پ) زنجیرههای غذایی را در شکل زیر پیدا و آنها را رسم کنید.
📗 پاسخ:
گندم ← موش ← مار ← شاهین / جغد
گندم ← موش ← روباه
گندم ← خرگوش ← روباه / شاهین
بلوط ← سنجاب ← روباه
هویج ← خرگوش ← روباه / شاهین
گیاه (ساقه گندم) ← کفشدوزک ← گنجشک ← جغد / شاهین
آیا بین زنجیرههایی که رسم کردهاید، ارتباطی (جانداران مشترک) وجود دارد؟ آنها را مشخص کنید.
📗 پاسخ:
بله، روباه، شکارچیِ مشترک برای خرگوش، موش و سنجاب است.
شاهین، شکارچیِ مشترک برای گنجشک، خرگوش، موش و مار است.
جغد، شکارچیِ مشترک برای گنجشک، موش و مار است.
خرگوش، مصرفکنندهی مشترک برای گندم و هویج است.
موش، مصرفکنندهی مشترک برای گندم (و احتمالا ریشهها) است و توسط مار، روباه، شاهین و جغد شکار میشود.
گنجشک، حلقهی واسط بین گندم و کفشدوزک با شکارچیان بالادست (جغد و شاهین) است.
فکر کنید صفحه 85
شکل زیر ارتباط غذایی بین چند جانور را نشان میدهد.
اگر جانور (ب) از بین برود با استدلال توضیح دهید کدام جانور در معرض خطر قرار میگیرد؟
📗 پاسخ: زنجیرهها به این صورت است:
۱. ب ← ت ← ث
۲. ب ← الف
۳. پ ← الف
اگر جانور «ب» از بین برود:
جانور «ت» در معرض خطر شدید (گرسنگی) قرار میگیرد: چون تنها منبع غذایی ذکر شده برای «ت» (یعنی «ب») حذف شده است. اگر «ت» نتواند از منبع دیگری تغذیه کند، جمعیت آن به سرعت کاهش مییابد یا از بین میرود.
جانور «الف» در معرض خطر قرار میگیرد (اما نه به اندازه «ت»): چون «الف» از «ب» تغذیه میکرد، اکنون با کمبود منابع غذایی مواجه میشود. اما از آنجا که «الف» منبع غذایی دیگری به نام «پ» نیز دارد، احتمالاً میتواند با تمرکز روی شکار «پ»، بقای خود را حفظ کند (البته با رقابت شدیدتر بر سر «پ»).
نتیجه اینکه جانور «ت» آسیبپذیرترین حلقه در این رابطه است، زیرا وابستگی مستقیم و انحصاری به «ب» دارد.
سؤال صفحه 85
آیا میدانید برای پیکر بیجان و بقایای جانوران و گیاهان چه اتفاقی میافتد؟
📗 پاسخ: بله؛ جاندارانی به نام تجزیهکنندگان (مانند باکتریها و قارچها) آنها را تجزیه میکنند. این عمل باعث بازگشت مواد مغذی و معدنیِ موجود در بقایا به خاک میشود که دوباره توسط گیاهان جذب شده و چرخه حیات را ادامه میدهد.
موادی که در طیّ زمان در ساخته شدن پیکر این جانداران به کار رفته است، چه سرنوشتی پیدا میکنند؟
📗 پاسخ:
این مواد دوباره به چرخه طبیعت باز میگردند:
۱. در بدن تجزیهکنندگان: بخشی از آنها برای رشد و بقای باکتریها و قارچها مصرف میشود.
۲. در خاک: مواد معدنی و مغذی (مانند نیتروژن و فسفر) به خاک اضافه میشوند.
۳. در گیاهان: گیاهان این مواد را از خاک جذب میکنند تا برای ساختن بافتهای جدید خود از آنها استفاده کنند و چرخه از نو آغاز شود.
شاید دیده یا شنیده باشید که با استفاده از بقایای گیاهان، خاک گیاهی میسازند. قارچها در تشکیل این خاک نقش دارند. اما قارچها چگونه این کار را میکنند؟
📗 پاسخ: قارچها با استفاده از آنزیمهای قوی که از خود ترشح میکنند، مواد سخت و پیچیده (مثل سلولز و لیگنین در چوب و برگها) را به قطعات بسیار کوچک و سادهتر تجزیه میکنند.
کاوشگری صفحه 86
گفتوگو صفحه 89
اکنون در مورد هر یک از مثالهای بالا به این پرسشها پاسخ دهید: کدام جانور سود میبرد؟ کدام جانور سود نمیبرد؟
📗 پاسخ:
مورچه و شته: مورچه: سود میبرد (از ترشحات قندی شته تغذیه میکند)، شته: سود میبرد (مورچه از او در برابر شکارچیان محافظت میکند).
کرکس و شکار شیرها: کرکس: سود میبرد (از باقیماندههای لاشه شکار شیر تغذیه میکند)، شیر: سود نمیبرد (البته ضرر خاصی هم نمیبیند، رابطه خنثی است).
مگسها و اسبها: مگس: سود میبرد (از خون یا ترشحات بدن اسب تغذیه میکند)، اسب: سود نمیبرد (بلکه ضرر میکند؛ دچار کلافگی، خارش و احتمال بیماری میشود).
سؤال صفحه 90
عکسهای زیر برخی محیطها را نشان میدهند.
کدام محیط را انسان ساخته است؟
📗 پاسخ: محیطهای مربوط به عکسهای الف و ب
کدام به طور طبیعی وجود دارد؟
📗 پاسخ: محیط مربوط به عکس پ
این محیطها چه تفاوتی با هم دارد؟
📗 پاسخ:
تفاوت اصلی این دو محیط در «کنترل و مدیریت» است:
۱. محیط طبیعی (مثل جنگل): اکوسیستم توسط خود طبیعت و فرآیندهای طبیعی (مثل تغییرات اقلیمی و چرخه حیات) مدیریت میشود، معمولاً تنوع زیستی پیچیدهتر و بکرتر دارند و تعادل آن بر اساس رقابت و بقای طبیعی موجودات برقرار است.
۲. محیط دستساز (مثل باغ یا پارک): انسان در انتخاب گیاهان، آبیاری، کوددهی و حذف گونههای ناخواسته نقش مستقیم دارد، تنوع زیستی محدودتر و هدفمند (زیبایی یا استفاده) دارد و تعادل آن مصنوعی است و اگر دخالت انسان قطع شود، ساختار آن تغییر میکند.
جمعآوری اطلاعات صفحه 90
محیطهای طبیعی، زیستگاه انواع فراوانی از جانوران، گیاهان و موجودات زندهی دیگر است. آیا در زمانهای گذشته در اطراف محل زندگی شما محیط طبیعی بوده است که الان وجود ندارد و یا وسعت آن کم شده است؟ به نظر شما چرا آن محیط طبیعی از بین رفته و یا کوچک شده است؟
📗 پاسخ:
بله در اطراف ما جنگل و مناظر طبیعی بود که امروز بعضی از بین رفته و بعضی کوچکتر شده است.
اصلیترین دلایل این مسأله عبارتند از:
۱. تبدیل جنگلها و مراتع به زمینهای کشاورزی، شهرسازی و زیرساختهای صنعتی.
۲. گسترش بیرویه شهرها و جادهها که باعث تکهتکه شدن زیستگاهها میشود.
۳. قطع درختان برای چوب و خاکآلودگی ناشی از استخراج معدن و نفت.
۴. گرمایش زمین که باعث خشک شدن جنگلها و از بین رفتن زیستگاههای حساس میشود.
۵. ورود مواد شیمیایی و پسماند به اکوسیستمها که تعادل حیات را برهم میزند.
سؤال صفحه 90
در طول تاریخ زمین، جانوران و گیاهانی بودهاند که اکنون دیگر وجود ندارند. در اینباره چه مثالهایی میشناسید؟
📗 پاسخ: دایناسورها، ماموتهای پشمالو، تیلاندون (نوعی پرنده)، گیاهان دوران کراتاسیک، شیر ایرانی
به نظر شما چه عواملی سبب از بین رفتن همهی افراد یک نوع (جانور یا گیاه) میشود؟
📗 پاسخ:
عوامل انقراض گونهها عبارتند از:
۱. عوامل طبیعی:
- تغییرات شدید اقلیمی: دورههای یخبندان یا گرمایش ناگهانی زمین که زیستگاهها را غیرقابل سکونت میکند.
- رویدادهای فاجعهبار: فورانهای آتشفشانی عظیم یا تغییرات سطح دریا.
- بیماریهای همهگیر: شیوع ویروس یا باکتری که مقاومت گونه در برابر آن صفر است.
۲. عوامل انسانی:
- تخریب زیستگاه: جنگلزدایی و تبدیل زمینها به مناطق مسکونی یا کشاورزی که باعث میشود گونهها «خانه» خود را برای بقا و تولیدمثل از دست بدهند.
- شکار بیرویه: بهرهبرداری بیش از حد از یک گونه (مثل ببر مازندران) که نرخ زاد و ولد آن کمتر از نرخ شکار توسط انسان میشود.
- آلودگی و مواد شیمیایی: مسمومسازی منابع آب و خاک که زنجیره غذایی را مختل میکند.
- گونههای مهاجم: انتقال گونههای غیربومی به یک منطقه که با بومیان بر سر منابع رقابت میکنند یا آنها را شکار میکنند.
سؤال صفحه 91
در کشور ما یک روز از سال را روز درختکاری نامیدهاند. آیا میدانید این روز چه روزی است؟
📗 پاسخ: بله، 15 اسفند ماه
گفتوگو صفحه 92
در محل زندگی شما روز درختکاری چه درختهایی میکارند؟
📗 پاسخ: نهال سیب، انگور، خرمالو
آیا این درختها بومی منطقهی شما هستند؟
📗 پاسخ: بله این درختان به علاوه درختانی مثل چنار، بید مجنون، سنجد، زبان گنجشک (ون) و… بومی منطقه ما هستند.
جمعآوری اطلاعات صفحه 92
به انتخاب خود یکی از موارد زیر را انجام و در کلاس ارائه دهید:
1- جنگل برای کیست؟ در پاسخ به این پرسش با توجه به آنچه آموختهاید، یک داستان کوتاه بنویسید.
📗 پاسخ:
جنگل متعلق به هیچکس و در عین حال متعلق به همه است؛ جنگل «خانه» است، نه کالا.
داستان کوتاه: سهمِ سایه
درختی کهنسال در دل جنگل ایستاده بود.
کودکی زیر سایهاش مشق مینوشت، مورچهای از تنهاش بالا میرفت تا به لانهاش برسد، پرندهای بر شاخهاش لانه داشت و باد در میان برگهایش آواز میخواند.
کودک پرسید: «درخت، تو برای کی هستی؟»
درخت با صدای خشخشِ برگها پاسخ داد: «من برای مورچهام که درونم زندگی میکند، برای پرندهام که مهمانِ آسمانِ من است، برای تو که هوایم را نفس میکشی و برای زمینی که ریشههایم را در آغوش گرفته است. من برای همه هستم، تا زمانی که هیچکس قصدِ شکستنم را نداشته باشد.»
کودک آموخت: جنگل برای کسانی است که میدانند چگونه «سهمِ خود» را از آن بگیرند، بیآنکه «سهمِ دیگران» را نابود کنند.
2- مقالهای دربارهی وضعیت یک محیط طبیعی که میشناسید و در خطر از بین رفتن است، بنویسید. در این مقاله به اهمیت حفظ این محیط اشاره کنید و راههایی برای حفظ آن پیشنهاد دهید.
📗 پاسخ:
بحران تالابها: نفسهای به شماره افتاده
تالابها «کلیه»های زمین هستند؛ آنها آب را تصفیه، سیلابها را مهار و پناهگاه هزاران گونه جانوری و گیاهیاند. با این حال، به دلیل تغییر کاربری اراضی، سدسازیهای بیرویه و تغییرات اقلیمی، بسیاری از این اکوسیستمهای حیاتی در آستانه نابودی کامل قرار دارند.
چرا حفظ تالابها حیاتی است؟
نابودی تالابها تنها از دست رفتن یک منظره زیبا نیست؛ بلکه به معنای گسترش ریزگردها، نابودی تنوع زیستی، کاهش ذخایر آب زیرزمینی و فروپاشی معیشت جوامع محلی وابسته به آنهاست.
راهکارهای حفاظتی:
۱. مدیریت منابع آب: اولویت دادن به حقآبه تالابها.
۲. ممانعت از تغییر کاربری: جلوگیری از کشاورزی و ساختوسازهای غیرمجاز در حریم زیستی تالابها.
۳. تصفیه پسابها: پیشگیری از ورود فاضلابهای صنعتی و کشاورزی به اکوسیستم آبی.
۴. مشارکت مردمی: آموزش جوامع محلی برای حفاظت آگاهانه از این سرمایههای ملی.
نتیجهگیری:
تالابها برای بازگشت به زندگی، نیازمند «عزم ملی» و تغییر نگاه ما از «بهرهبرداری مطلق» به «استفاده پایدار» هستند. حفظ تالاب، سرمایهگذاری برای بقای خودمان است.
مسئولیت حفظ محیطهای طبیعی و جانوران و گیاهانی که در این محیطها زندگی میکنند در کشور ما بر عهده چه سازمانهایی است؟
📗 پاسخ:
در ایران، مسئولیت اصلی حفاظت از محیطزیست بر عهده دو نهاد دولتی است:
۱. سازمان حفاظت محیط زیست: مسئول حفاظت از مناطق چهارگانه (پارکهای ملی، پناهگاههای حیات وحش، آثار طبیعی ملی و مناطق حفاظتشده)، مدیریت حیات وحش و مقابله با آلودگیها.
۲. سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور: مسئول حفاظت از جنگلها، مراتع، بیابانها و جلوگیری از تغییر کاربری زمینهای ملی.
چه شغلهایی در ارتباط با معرفی و حفظ محیطهای طبیعی وجود دارد؟
📗 پاسخ:
این شغلها به دو دسته کلی تقسیم میشوند:
حفاظتی و اجرایی: محیطبان، جنگلبان، کارشناس محیط زیست
آموزشی و ترویجی: راهنمای طبیعتگردی، عکاس و مستندساز حیات وحش
