دانشچی پورتال جامع تحقیق و مقاله، مطالب علمی و هنری ، وبگردی و…
جواب به سوالات و فعالیت درس سیزدهم سالم بمانیم ( پاسخ ها به صورت گام به گام )
پاسخگویی به سوالات درس سیزدهم کتاب علوم ششم سالم بمانیم صفحات 94، 95، 97، 98، 99، 100 با دانشچی همراه باشید.
جواب سوالات علوم ششم درس سیزدهم سالم بمانیم ( پاسخ گام به گام )
سؤال صفحه 94
پزشک به فردی که سرماخورده است، میگوید از دست دادن یا روبوسی کردن با دیگران پرهیز کند؛ اما به فردی که دیابت (بیماری قند) دارد چنین توصیهای نمیکند؛ چرا؟
📗 پاسخ:سرماخوردگی، یک بیماری عفونی است که توسط ویروسها منتقل میشود اما دیابت، یک بیماری غیرعفونی (مزمن) است که از طریق تماس فیزیکی، خون یا حتی برخورد با ویروس و باکتری از یک نفر به نفر انتقال نمییابد. پس سرماخوردگی «واگیردار» است، اما دیابت «غیرواگیر».
گفتوگو صفحه 94
میکروب سرماخوردگی از چه راهی وارد بدن ما میشود؟
📗 پاسخ: میکروب سرماخوردگی معمولاً از دو راه اصلی وارد بدن میشود:
۱. از طریق استنشاق قطرات ریز معلق در هوا که فرد بیمار سرفه یا عطسه کرده است.
۲. از طریق لمس سطوحی که ویروس روی آنها نشسته (مثل دستگیره در یا گوشی) و سپس لمس چشم، بینی یا دهان با دست آلوده.
جمعآوری اطلاعات صفحه 94
فکر کنید صفحه 95
به تصویر نگاه کنید. به نظر شما آیا این محیط میتواند سبب گسترش بیماریهای واگیر شود؟ اگر جواب شما مثبت است، چگونه؟
📗 پاسخ: بله، قطعاً. حضور انبوه زباله در کنار جادهها یا مسیرهای تردد، یکی از عوامل اصلی و مهم در زنجیره گسترش بیماریهای واگیر (عفونی) است. زباله صرفاً یک مشکل ظاهری و محیطزیستی نیست، بلکه یک «منبع آلودگی» و «میزبان» برای عوامل بیماریزا محسوب میشود.
زبالهها از طریق سه مسیر اصلی بیماری را گسترش میدهند:
انتقال توسط ناقلان (مگس و موش).
انتقال از طریق آلودگی آب و خاک و هوا.
آلودگی محیطی که سیستم دفاعی بدن را تضعیف میکند.
سؤال صفحه 95
چه جانوران دیگری میشناسید که ناقل بیماری هستند؟
📗 پاسخ:
مگسها: ناقل بیماریهای گوارشی مثل اسهال، وبا و تیفوئید و بیماری سالک
موشها و بَرگوشها: ناقل بیماری طاعون.
کنهها: ناقل بیماریهایی مثل تب تیامآر و برخی انواع تبهای ویروسی.
گزش حشرات کوچک (مثل پشه نوکزن): ناقل بیماریهایی مثل لیشمانیا.
آیا میتوان جایی پیدا کردکه میکروب آنجا نباشد؟
📗 پاسخ: خیر. میکروبها در همه جا هستند (حتی در محیطهای بسیار سخت مثل قطبها یا اعماق اقیانوسها)؛ تنها کافی است فضا یا شرایط برای زندگی آنها وجود داشته باشد.
چرا فقط بعضی مواقع بیمار میشویم؟
📗 پاسخ: بیماری یعنی پیروزشدن میکروب بر سیستم دفاعی بدن. بیمار شدن به سه عامل اصلی بستگی دارد که وقتی هر سه با هم ملاقات کنند، بیماری رخ میدهد:
۱. تعداد میکروبها: اگر تعداد میکروبها کم باشد، بدن میتواند آنها را شکست دهد؛ اما اگر تعدادشان خیلی زیاد باشد، سیستم دفاعی قفل میکند.
۲. قدرت میکروبها: برخی میکروبها بسیار تهاجمی و قوی هستند و حتی با تعداد کم، سریع بیماری ایجاد میکنند.
۳. قدرت سیستم دفاعی (ایمنی): اگر بدن سالم، قوی و دارای آنتیبادیهای لازم باشد، میکروب را مهار میکند، اما اگر سیستم ایمنی ضعیف باشد (به دلیل خستگی، سوءتغذیه یا بیماری دیگر)، میکروب پیروز میشود.
پوست بدن از ورود میکروبها جلوگیری میکند؛ اما اگر زخم یا خراشی در پوست ایجاد شود، چه اتفاقی میافتد؟
📗 پاسخ: راه ورود باز میشود، میکروبها مستقیماً وارد بافتهای داخلی و خون میشوند، ایجاد زخم در پوست مثل باز شدن درِ خانه در مقابل دزدهاست؛ میکروبها از این شکاف وارد شده و برای تسلط بر بدن تلاش میکنند.
وقتی نفس میکشیم، میکروبها وارد بینی میشوند؛ اما چرا نمیتوانند به راحتی پایینتر بروند و وارد ششها شوند؟ مخاط بینی و راههای تنفسی چه نقشی در گیرانداختن میکروبها و خارج کردن آنها دارند؟
📗 پاسخ: مخاط یک لایه چسبناک است که میکروبها و ذرات آلوده را در خود به دام میاندازد و اجازه نمیدهد آنها به اعماق ریه برسند. موهای ریز داخل بینی و همچنین حرکت مکرر مژکها در راههای تنفسی، این مخاط آلوده را به سمت بالا و بیرون (یا به سمت گلو برای بلعیدن) حرکت میدهند تا از بدن خارج شود.
خلاصه اینکه مخاط میکروبها را «میچسباند» و مژکها آنها را «بیرون میرانند».
اگر میکروبها از این سد نیز عبور کنند، چه اتفاقی میافتد؟
📗 پاسخ: میکروبها شروع به تکثیر سریع در بافتها یا خون میکنند و بدن را تحت کنترل میگیرند. بدن برای مقابله با این هجوم گسترده، حالتهای شدیدی مثل تب (برای کند کردن سرعت رشد میکروب) یا التهاب شدید را فعال میکند. در این مرحله، سیستم ایمنی به تنهایی ممکن است کم بیاورد و بدن برای پیروزی در جنگ، به دارو یا درمانهای پزشکی نیاز پیدا میکند.
گفتوگو صفحه 97
بیماریها، نشانهها و علامتهایی دارند. بوی بد دهان، درد ماهیچهها و سوزش هنگام دفع ادرار نشانههای بعضی از بیماریها هستند. شما چه نشانههای دیگری از بیماریها میشناسید؟
📗 پاسخ: تب و لرز، خستگی و بیحالی، سردرد، سرفه و گرفتگی گلو، درد یا تورم غدد لنفاوی، جوش روی پوست، اسهال یا حالت تهوع.
فرد بیمار در صورت داشتن چنین نشانههایی چه کارهایی را باید انجام دهد و چه کارهایی را نباید انجام دهد؟
📗 پاسخ: کارهایی که باید انجام دهد: استراحت، نوشیدن مایعات، مراجعه به پزشک و رعایت بهداشت.
کارهایی که نباید انجام دهد: خوددرمانی، فعالیت سنگین، نادیده گرفتن علائم و تماس نزدیک با افراد سالم.
سؤال صفحه 98
چرا بعضی افراد بیشتر سرما میخورند و یا زود به زود بیمار میشوند؟
📗 پاسخ: ضعف سیستم ایمنی (به دلیل کمبود ویتامینها، کمبود مواد معدنی یا استرس)، سبک زندگی (خواب ناکافی، عدم فعالیت بدنی، و تغذیه نامناسب)، عوامل محیطی و رفتاری (قرار گرفتن مداوم در معرض هوای سرد و خشک، عدم شستن مرتب دستها، و زندگی در محیطهای شلوغ که انتقال ویروس در آنها راحتتر است) و عوامل ژنتیکی و بیماریهای زمینهای میتواند دلیل این مسأله باشد.
شما چه کارهایی برای افزایش مقاومت بدنتان انجام میدهید؟
📗 پاسخ: سعی میکنم ورزش کنم، استراحت کافی داشته باشم، غذای سالم بخورم و بهداشت فردی و اجتماعی را رعایت کنم.
تا به حال برای چه بیماریهایی واکسینه شدهاید؟
📗 پاسخ: سل، هپاتیت B، فلج اطفال، دیفتری، کزاز، سیاهسرفه، سرخک، اوریون، سرخجه و کرونا.
کاوشگری صفحه 99
با راهنمایی معلم خود بهصورت گروهی، فهرستی از چند بیماری غیرواگیر و علت آنها تهیه کنید و در کلاس گزارش دهید.
📗 پاسخ:
فهرستی از مهمترین بیماریهای غیرواگیر و علتهای اصلی آنها:
۱. بیماریهای قلبی-عروقی که شامل سکتههای قلبی، فشار خون بالا و سکتههای مغزی است. (علتها: مصرف بیش از حد نمک و چربیهای اشباع، عدم فعالیت بدنی (سبک زندگی کمتحرک)، سیگار کشیدن و مصرف الکل و استرس مزمن).
۲. دیابت نوع ۲: بیماریای است که در آن بدن یا در تولید انسولین مشکل دارد و یا از آن به درستی استفاده نمیکند. (علتها: چاقی و اضافه وزن، رژیم غذایی پر از قند و کربوهیدراتهای تصفیه شده، مقاومت به انسولین به دلیل عدم فعالیت بدنی و عوامل ژنتیکی).
۳. سرطانها که عبارتند از رشد کنترلنشده سلولهای غیرطبیعی در بدن. (علتها: عوامل ژنتیکی (ارثی)، قرار گرفتن در معرض مواد سرطانزا (مانند دود سیگار یا آلودگیهای شیمیایی)، اشعههای مضر (مانند UV خورشید)، التهابهای مزمن و برخی عفونتهای ویروسی).
۴. بیماریهای تنفسی مزمن مانند آسم و بیماری انسدادی مزمن ریه. (علتها: کشیدن سیگار، آلودگی هوا و ذرات معلق، قرار گرفتن در معرض گرد و غبار یا مواد شیمیایی در محیط کار و عوامل آلرژیک).
۵. بیماریهای کلیوی مزمن (علتها: عوارض ناشی از دیابت کنترلنشده، فشار خون بالا، مصرف بیش از حد برخی داروها).
سؤال صفحه 100
شما چه رفتارهای دیگری میشناسید که سلامت ما را به خطر میاندازد؟
📗 پاسخ: استفاده از وسایل برقی با دست خیس یا بدون محافظ، تغذیه با فستفود و قند زیاد، کمتحرکی (نشستن طولانیمدت)، بیخوابی و نگاه کردن مداوم به نمایشگرها (موبایل و مانیتور)، قوز کردن یا خمیدگی ستون فقرات هنگام مطالعه و انجام تکالیف، حمل غیراصولی کیفهای سنگین، عدم شستوشوی دستها، استفاده مشترک از لوازم شخصی دیگران، و بیتوجهی به تهویه مناسب در محیطهای بسته و قرار گرفتن طولانی در محیطهای پر استرس.
گفتوگو صفحه 100
گفته میشود که پیشگیری از درمان بهتر است. نظر شما چیست؟ نظر خود را با استدلال بیان کنید.
📗 پاسخ: بله، پیشگیری یعنی «حفظ دارایی»، اما درمان یعنی «تلاش برای جبران خسارت».
پیشگیری باعث میشود بدن اصلاً دچار آسیب جدی نشود، در حالی که درمان همیشه بخشی از توان بدن را صرف بازسازی میکند. درمان بیماریهای پیچیده وقتگیر و هزینهبر است، در حالی که اقدامات پیشگیرانه (مثل واکسن یا تغذیه سالم) هزینه و زمان بسیار ناچیزی لازم دارند. فرد سالم با پیشگیری، زندگی پرانرژیتری نسبت به کسی دارد که درگیر چرخهی بیماری و درمان است.
چه راههایی برای پیشگیری از بیماریهای واگیر میشناسید؟
📗 پاسخ:
برای پیشگیری از بیماریهای واگیر، توجه به این موارد لازم است:
۱. شستن مکرر دستها با آب و صابون، بهویژه قبل از غذا و بعد از استفاده از سرویس بهداشتی.
۲. تکمیل برنامه واکسیناسیون (طبق دستورالعملهای بهداشتی) برای تقویت ایمنی بدن.
۳. داشتن رژیم غذایی مقوی، خواب کافی و تحرک برای حفظ قدرت سیستم ایمنی.
۴. استفاده از ماسک در محیطهای آلوده و رعایت فاصله با افراد بیمار (پوشاندن دهان و بینی هنگام عطسه و سرفه).
۵. استفاده از وسایل شخصی (حوله، مسواک، ظرف غذا) و تهویه مناسب فضای زندگی.
