دانشچی پورتال جامع تحقیق و مقاله، مطالب علمی و هنری ، وبگردی و…
با جاذبه‌های کویر مرنجاب بیشتر آشنا شوید!
کویر مرنجاب آران و بیدگل در بخش شمالی شهرستان آران و بیدگل در استان اصفهان قرار گرفته است. این منطقه از شمال به دریاچه نمک آران و بیدگل، از سمت غرب به کویر مسیله و دریاچه‌های نمک حوض سلطان و حوض مره، از شرق به کویر بند ریگ و پارک ملی کویر و از جنوب به شهرستان آران و بیدگل محدود می‌شود. ارتفاع متوسط کویر مرنجاب حدود ۸۵۰ متر از سطح آب‌های آزاد است.
پوشش گیاهی
بخش قابل توجهی از پوشش گیاهی مرنجاب را گیاهانی تشکیل می‌دهند که توانایی رشد در محیط‌های شور و خشک را دارند. از میان گونه‌های موجود در این منطقه می‌توان به درختان گز و تاغ و بوته‌هایی مانند قیچ، ارته، اسکنبیل و دم‌گاوی اشاره کرد.
پوشش جانوری
وجود منابع آب و غذا باعث شده است که منطقه مرنجاب از نظر تنوع جانوری نیز وضعیت قابل توجهی داشته باشد. در این ناحیه گونه‌هایی مانند گرگ، شغال، کفتار، روباه شنی و گربه شنی زندگی می‌کنند. بزمجه، آفتاب‌پرست، انواع مارمولک، مار و عقرب نیز از دیگر جانوران این منطقه هستند. در میان پرندگان نیز تیهو، عقاب و شاهین دیده می‌شوند.
دیدنی‌های کویر مرنجاب
مرنجاب به دلیل برخورداری از تپه‌های ماسه‌ای مرتفع، درختان تاغ و چشم‌اندازهای خاص کویری، یکی از مناطق دیدنی این بخش از ایران به شمار می‌رود. دریاچه نمک آران و بیدگل و جزیره سرگردان نیز از دیگر جاذبه‌های این منطقه هستند.
جزیره سرگردان در بیشتر روزهای سال به شکل نمکزار دیده می‌شود و تنها در حدود یک یا دو ماه از سال، پس از بارندگی و جمع شدن آب در منطقه، امکان مشاهده آن به شکل جزیره وجود دارد.
از دیگر نقاط قابل توجه مرنجاب می‌توان به چاه تاریخی دستکن اشاره کرد که در گذشته برای تأمین آب مورد نیاز شترهای کاروان‌ها مورد استفاده قرار می‌گرفت. قلعه مرنجاب نیز یکی از بناهای تاریخی منطقه است که در مسیر راه ابریشم قرار داشته و کاروان‌هایی که بین خراسان، اصفهان و ری رفت‌وآمد می‌کردند، از این مسیر عبور می‌کردند.
منطقه بیابانی ریگ شق که در گویش محلی «رق شق» نامیده می‌شود، در شمال شهرستان بادرود استان اصفهان قرار دارد و ادامه ریگزار بزرگ بند ریگ محسوب می‌شود. ارتفاع بلندترین تپه‌های ماسه‌ای بخش شرقی این منطقه حدود ۷۰ متر گزارش شده است.
دلیل ساخت قلعه و کاروانسرای مرنجاب
قرار گرفتن قلعه و کاروانسرای مرنجاب در نزدیکی دریاچه نمک، با شرایط تاریخی منطقه ارتباط دارد. در دوره شاه عباس، در بخش‌های مختلف کشور کاروانسراها و استحکامات متعددی ساخته شده بود؛ اما در این ناحیه به دلیل وجود دریاچه نمک و وسعت کویر، تصور می‌شد دشمنان از این مسیر امکان حرکت به سمت پایتخت را ندارند.
با حمله ازبک‌ها و افغان‌ها از مسیر دریاچه نمک به سمت کاشان و پیشروی آنها تا اصفهان، شرایط تغییر کرد. به همین دلیل شاه عباس در سال ۱۰۱۲ قمری دستور داد در این منطقه یک پایگاه نظامی ایجاد شود تا از این مسیر در برابر تهدیدهای احتمالی محافظت کند.
بخش بالایی کاروانسرا به شکل سنگرهای دیده‌بانی ساخته شده بود. در منابع مربوط به این بنا همچنین آمده است که ۵۰۰ پاسدار مسلح در قلعه حضور داشتند و وظیفه آنها تأمین امنیت مسیر عبور کالا میان چین و اروپا بود.
یکی از ویژگی‌های جالب این مجموعه، وجود قناتی در کنار کاروانسراست که برکه‌ای بزرگ ایجاد کرده و آب شیرین دارد. وجود آب شیرین در منطقه‌ای کویری و شور، از ویژگی‌های خاص این محدوده به شمار می‌رود.
کاروانسرای مرنجاب
ساخت کاروانسرای مرنجاب به دستور شاه عباس صفوی انجام شد. این بنا روی تپه‌ای در کنار چشمه و قنات آب شیرین و در جنوب دریاچه نمک قرار گرفت. در آن زمان خضر نهاوندی که حاکم کاشان بود، ساخت این کاروانسرای آجری را بر عهده گرفت.
کاروانسرای مرنجاب تنها محلی برای استراحت مسافران و کاروان‌ها نبود؛ بلکه نقش مهمی در حفاظت از مسیر ارتباطی میان اصفهان و مشهد نیز داشت. این مسیر از راه‌های پررفت‌وآمد آن دوره محسوب می‌شد.
کاروانسرای مرنجاب در ارتفاع حدود ۸۱۰ متری از سطح آب‌های آزاد و در حاشیه جنوبی دریاچه قم قرار گرفته است. در بیرون قلعه نیز برکه‌ای وجود دارد که آب آن از دو چشمه شور و شیرین تأمین می‌شود. هم‌جوشی آب شور و شیرین در این محل، از ویژگی‌هایی است که توجه زمین‌شناسان را به خود جلب کرده است.
مرنجاب در دهستان کویرات شهرستان آران و بیدگل قرار دارد و فاصله آن تا مرکز این شهرستان حدود ۵۰ کیلومتر در جهت شمال شرقی است.
راه‌های ورود به کویر مرنجاب
برای رسیدن به منطقه مرنجاب مسیرهای مختلفی وجود دارد:
مسیر اول: از شهر آران و بیدگل به سمت پادگان ارتش حرکت می‌کنید و پس از آن وارد جاده خاکی مرنجاب می‌شوید. این مسیر پس از طی حدود ۴۵ کیلومتر به منطقه مرنجاب می‌رسد.
مسیر دوم: راه دیگر از سمت پارک ملی کویر آغاز می‌شود. در این مسیر ابتدا از پیشوا به مبارکیه می‌رسید که حدود ۱۵ کیلومتر فاصله دارد. سپس مسیر به سمت قصر بهرام، کاروانسرای سفیدآب و در نهایت مرنجاب ادامه پیدا می‌کند. فاصله‌های ذکرشده در این مسیر به ترتیب حدود ۶۰ کیلومتر تا قصر بهرام، ۸۰ کیلومتر تا کاروانسرای سفیدآب و ۵۰ کیلومتر تا مرنجاب است. طبق اطلاعات منبع، عبور از این جاده تا سفیدآب نیازمند دریافت مجوز از سازمان حفاظت محیط زیست استان سمنان است.
مسیر سوم: مسیر دیگری از آران و بیدگل به سمت ابوزیدآباد ادامه دارد و پس از رسیدن به کاروانسرای سفیدآب، مسیر به سمت مرنجاب دنبال می‌شود.
