دانشچی پورتال جامع تحقیق و مقاله، مطالب علمی و هنری ، وبگردی و…
روز عرفه
روز عرفه از معنویترین و مهمترین روزهای تقویم قمری و ایام حج است؛ روزی که در آن، دعا، توبه، استغفار و بازگشت به خداوند جایگاه ویژهای دارد. بسیاری از علما و عارفان، روز عرفه را «عید عارفان» نامیدهاند؛ هرچند از نظر فقهی عید رسمی محسوب نمیشود، اما از جهت معنوی کمتر از عید قربان و عید فطر نیست.
روز عرفه چه روزی است؟
روز عرفه نهم ذیالحجه از ماههای قمری است؛ یعنی یک روز پیش از عید قربان.
در این روز، حاجیان در سرزمین عرفات (در نزدیکی مکه) وقوف میکنند و یکی از اصلیترین ارکان حج تمتع را به جا میآورند. به همین دلیل، عرفه از مهمترین روزهای حج است و اگر وقوف در عرفات عمداً ترک شود، حج باطل میگردد.
در تقویم شمسی، تاریخ روز عرفه هر سال جابهجا میشود، چون بر اساس تقویم قمری است.
برای مثال:
– اگر نهم ذیالحجه در یک سال با اوایل تیر یا مرداد مصادف شود، سال بعد معمولاً حدود ۱۰ روز زودتر خواهد بود.
بنابراین، برای دانستن تاریخ دقیق شمسی روز عرفه در هر سال، باید به تقویم قمری یا تقویمهای رسمی مراجعه کرد.
علت نامگذاری روز عرفه چیست؟
درباره علت نامگذاری «عرفه» چند توضیح در منابع دینی و تاریخی ذکر شده است:
1- «عرفه» به معنای شناخت و معرفت
واژه «عرفه» از ریشه «عرف» به معنای شناختن و آگاه شدن است. گفته شده در این روز:
– انسانها خدا را بهتر میشناسند
– بنده به گناهان خود اعتراف کرده و نسبت به ضعف خود آگاهتر میشود
– زمینه برای معرفت الهی و توبه واقعی فراهمتر است
به همین علت، این روز را «روز شناخت، معرفت و اعتراف» دانستهاند.
2- آشنایی حضرت آدم و حوا در عرفات
برخی روایات نقل کردهاند که حضرت آدم و حوا پس از هبوط به زمین، در سرزمین عرفات همدیگر را «شناختند» و دوباره با هم دیدار کردند؛ به همین دلیل، آن مکان عرفات و آن روز عرفه نامیده شد.
3- آموزش مناسک حج توسط جبرئیل
در روایات آمده است که جبرئیل، مناسک حج را به حضرت ابراهیم (ع) آموزش میداد و در هر مرحله از او میپرسید: «أَعَرَفْتَ؟» یعنی: «آیا شناختی؟ فهمیدی؟» و ابراهیم پاسخ میداد: «عَرَفْتُ»؛ یعنی «شناختم».
به همین مناسبت، آن روز را «عرفه» نامیدهاند؛ روزی که اسرار و احکام حج شناخته شد.
فضیلت روز عرفه در روایات
در روایات اسلامی، بهویژه از اهلبیت (ع)، روز عرفه بسیار بزرگ و با ارزش معرفی شده است:
– در حدیث آمده:
«اگر گناهان بندگان به عدد ریگهای بیابان و قطرات باران باشد، در روز عرفه با توبه و دعا بخشیده میشود.»
– امام سجاد (ع) فرمودند:
«روز عرفه، روز دعا و درخواست است.»
– شیخ عباس قمی در مفاتیحالجنان، روز عرفه را از اعیاد عظیم اسلامی برشمرده است.
به همین دلیل، بسیاری از مؤمنان — کسانی که در حج نیستند— این روز را با روزه، دعا و استغفار میگذرانند.
اعمال روز عرفه چیست؟
در منابع دینی، اعمال مختلفی برای این روز ذکر شده که برخی از مهمترین آنها عبارتاند از:
روزه روز عرفه
روزه گرفتن در روز عرفه (برای کسانی که بهسبب ضعف برای دعا و مناجات ناتوان نمیشوند) بسیار توصیه شده و ثواب زیادی دارد. البته برای حاجیانی که در عرفات هستند، بهخاطر شرایط خاص، گاهی مکروه دانسته شده است.
غسل روز عرفه
غسل مستحبی برای این روز ذکر شده که نشانه پاکیزگی ظاهری و آمادگی برای توجه قلبی به خداست.
خواندن دعای عرفه امام حسین (ع)
مهمترین عمل این روز، قرائت دعاهای واردشده، مخصوصاً دعای عرفه است.
نماز، استغفار و صدقه
– خواندن نمازهای مستحبی
– زیاد گفتن «استغفرالله ربی و أتوب إلیه»
– صدقه دادن برای فقرا
از دیگر اعمال پسندیده در این روز است.
روز عرفه و حاجیان در صحرای عرفات
برای کسانی که توفیق حج پیدا میکنند، نهم ذیالحجه نقطه اوج سفر محسوب میشود:
– حاجیان از ظهر تا غروب در سرزمین عرفات وقوف میکنند
– زیر آفتاب، در دل صحرا، به دعا، اشک، توبه و استغفار میپردازند
– این وقوف، یکی از ارکان اصلی حج است و بدون آن حج ناقص یا باطل میشود
به همین دلیل، عرفات و روز عرفه در حج، مثل قلب و روح این عبادت بزرگ هستند.
