دانشچی پورتال جامع تحقیق و مقاله، مطالب علمی و هنری ، وبگردی و…
تب و سردرد کودکان؛ چه زمانی خطرناک است؟
نیمه‌شب است، پیشانی بچه داغ است و می‌گوید «سرم درد می‌کنه». کمتر پدر و مادری این لحظه را تجربه نکرده‌اند. بیشتر تب‌های بچه‌ها به خاطر عفونت‌های ویروسی مثل سرماخوردگی و آنفلوانزاست که خودشان خوب می‌شوند. سردرد هم بخشی طبیعی از واکنش بدن به تب است. اما در تعداد کمی از بچه‌ها، تب و سردرد اولین نشانه یک بیماری جدی مثل مننژیت، عفونت شدید خون یا عفونت مغز هستند.
برای تشخیص این موارد، عدد دماسنج به‌تنهایی کافی نیست. حال عمومی بچه و وجود نشانه‌های هشدار مهم‌تر است. این مقاله بر اساس راهنمای موسسه ملی سلامت بریتانیا و آکادمی اطفال آمریکا نوشته شده است.
تب چیست و سردرد همراه آن از کجا می‌آید؟
در بچه‌ها معمولاً به دمای بدن ۳۸ درجه یا بیشتر، تب می‌گویند. تب خودش بیماری نیست؛ واکنش دفاعی بدن است که به سیستم ایمنی کمک می‌کند با میکروب‌ها مقابله کند. سردرد همراه تب معمولاً به خاطر گشاد شدن رگ‌ها، کم‌آبی و موادی است که بدن موقع التهاب ترشح می‌کند. این نوع سردرد با پایین آمدن تب بهتر می‌شود.
بچه‌ای که بعد از پایین آمدن تب و خوردن مایعات کافی، سردردش خوب می‌شود و دوباره بازی می‌کند، معمولاً جای نگرانی ندارد. اما اگر سردرد با وجود پایین آمدن تب شدید باقی بماند یا بچه را بی‌قرار نگه دارد، باید با دقت بیشتری بررسی شود.
تب را چطور درست اندازه بگیریم؟
در نوزادان زیر ۴ هفته از دماسنج دیجیتال زیر بغل استفاده کنید. در بچه‌های ۴ هفته تا ۵ سال، دماسنج دیجیتال زیر بغل یا دماسنج گوشی مناسب است. دست گذاشتن روی پیشانی روش دقیقی نیست و دماسنج جیوه‌ای هم به خاطر خطر شکستن توصیه نمی‌شود.
سن بچه؛ مهم‌ترین عامل
هرچه بچه کوچک‌تر باشد، تب اهمیت بیشتری دارد؛ چون سیستم ایمنی او هنوز کامل نشده و علائم بیماری‌های جدی ممکن است در او خفیف و مبهم باشد:
- زیر ۳ ماه: هر تب ۳۸ درجه یا بیشتر، حتی اگر بچه ظاهراً حالش خوب باشد، باید فوراً توسط پزشک بررسی شود.
- ۳ تا ۶ ماه: تب ۳۹ درجه یا بیشتر یک نشانه هشدار است.
- بالای ۶ ماه: حال عمومی، هوشیاری و علائم همراه از عدد تب مهم‌ترند.
جدول چراغ راهنمایی: سطح خطر را بسنجید
موسسه ملی سلامت بریتانیا علائم بچه تب‌دار را در سه سطح دسته‌بندی کرده است. این جدول خلاصه ساده‌شده این دسته‌بندی است:
|
موضوع |
سبز (خطر کم) |
زرد (ویزیت پزشک لازم است) |
قرمز (فوراً به اورژانس بروید) |
|
رنگ پوست |
طبیعی |
به نظر پدر و مادر رنگ‌پریده است |
رنگ‌پریده، خاکستری، کبود یا لکه‌لکه |
|
فعالیت و هوشیاری |
لبخند می‌زند، بیدار است و جواب می‌دهد |
کم‌تحرک است، لبخند نمی‌زند، به‌سختی بیدار می‌شود |
بیدار نمی‌شود، گریه ضعیف یا جیغ‌مانند و بی‌وقفه دارد |
|
تنفس |
طبیعی |
نفس‌های تند، پره‌های بینی باز و بسته می‌شود |
ناله موقع نفس کشیدن، فرو رفتن شدید قفسه سینه |
|
آب بدن |
دهان مرطوب، ادرار طبیعی |
خشکی دهان، کم شدن ادرار، بد غذا خوردن |
پوست بعد از نیشگون گرفتن دیر به حالت اول برمی‌گردد |
|
موارد دیگر |
— |
تب بیش از ۵ روز، لرز، ورم مفصل یا نگذاشتن وزن روی پا |
دانه‌های پوستی که با فشار محو نمی‌شوند، برآمدگی ملاج، سفتی گردن، تشنج |
علائم مننژیت؛ مهم‌ترین نگرانی در تب و سردرد
مننژیت یعنی التهاب پرده‌هایی که مغز و نخاع را پوشانده‌اند. نوع میکروبی مننژیت می‌تواند در چند ساعت جان بچه را تهدید کند. اگر تب و سردرد شدید با هر کدام از این علائم همراه شد، فوراً بچه را به اورژانس برسانید:
- سفتی گردن؛ بچه نمی‌تواند چانه‌اش را به سینه بچسباند یا از خم کردن گردن خیلی ناراحت است
- حساسیت شدید به نور
- استفراغ‌های پشت سر هم
- خواب‌آلودگی غیرعادی، گیجی یا بی‌قراری شدید
- دانه‌های قرمز یا بنفش روی پوست که با فشار محو نمی‌شوند
- سرد بودن دست و پا با وجود تب بالا
- در نوزادان: برآمدگی ملاج، شل شدن بدن، شیر نخوردن و گریه جیغ‌مانند
آزمایش لیوان
اگر بچه تب‌دار دانه‌های پوستی دارد، یک لیوان شیشه‌ای شفاف را محکم روی دانه‌ها فشار دهید. اگر دانه‌ها زیر لیوان محو نشدند و همچنان دیده شدند، ممکن است نشانه خونریزی زیر پوست در یک عفونت خطرناک باشند. در این حالت منتظر نمانید و فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید یا بچه را به نزدیک‌ترین بیمارستان برسانید.
بیماری‌های جدی دیگری که پزشک بررسی می‌کند
- التهاب مغز: تب همراه با تغییر رفتار، گیجی، دیدن یا شنیدن چیزهایی که وجود ندارند، یا تشنج.
- عفونت ادراری در بچه‌های کوچک: گاهی تنها نشانه عفونت ادراری، تبی است که علت مشخصی ندارد.
- عفونت ریه: تب همراه با سرفه و نفس‌های تند یا سخت.
- عفونت گوش، سینوس و گلو: این عفونت‌ها شایع‌اند و معمولاً کمتر خطرناک‌اند، اما گاهی به آنتی‌بیوتیک نیاز دارند.
معاینه بچه تب‌دار و پیدا کردن علت عفونت، در قدم اول کار دکتر اطفال است. اگر بچه یکی از نشانه‌های ستون زرد جدول را دارد، یا تبی که علت مشخصی ندارد بیش از دو تا سه روز طول کشیده، ویزیت را عقب نیندازید.
تشنج ناشی از تب؛ ترسناک اما معمولاً بی‌خطر
طبق راهنمای آکادمی اطفال آمریکا، از هر ۱۰۰ بچه بین ۶ ماه تا ۵ سال، ۲ تا ۵ بچه دست‌کم یک بار تشنج ناشی از تب را تجربه می‌کنند. در «تشنج ساده»، کل بدن بچه کمتر از ۱۵ دقیقه می‌لرزد و تشنج در ۲۴ ساعت بعد تکرار نمی‌شود. تشنج ساده به مغز آسیب نمی‌زند و احتمال صرع را هم به‌طور قابل توجهی بالا نمی‌برد.
موقع تشنج، بچه را به پهلو روی جای امنی بخوابانید، چیزی در دهانش نگذارید و زمان شروع تشنج را یادداشت کنید. اگر تشنج بیش از ۵ دقیقه طول کشید یا بچه مشکل تنفسی پیدا کرد، با اورژانس تماس بگیرید. اولین تشنج بچه همیشه باید توسط پزشک بررسی شود. در این موارد هم معاینه توسط متخصص مغز و اعصاب کودکان لازم است: تشنج طولانی بوده، فقط یک طرف بدن را درگیر کرده، در همان بیماری دوباره تکرار شده یا بچه بعد از تشنج به حالت عادی برنگشته است.
سردرد بدون تب؛ کدام‌ها نگران‌کننده‌اند؟
گاهی سردرد بعد از قطع تب هم ادامه پیدا می‌کند، یا بدون تب و به‌طور مکرر تکرار می‌شود. این سردردها باید توسط متخصص بررسی شوند:
- سردردی که بچه را از خواب بیدار می‌کند یا صبح‌ها همراه با استفراغ است
- سردردی که روزبه‌روز شدیدتر یا بیشتر می‌شود
- سردرد همراه با تاری دید، دوبینی، به‌هم خوردن تعادل یا ضعف یک طرف بدن
- تغییر رفتار، افت درسی یا تغییر اخلاق همراه با سردرد
- هر سردرد مکرر در بچه زیر ۳ سال
مراقبت در خانه: درست و نادرست
|
کار درست |
کار نادرست |
|
مرتب شیر مادر، آب و مایعات بدهید؛ بچه تب‌دار آب بیشتری از دست می‌دهد. |
مایعات را محدود کنید یا منتظر بمانید تا خودش آب بخواهد. |
|
برای راحتی بچه، استامینوفن یا ایبوپروفن با مقدار مناسب وزنش و طبق دستور پزشک یا داروساز بدهید. |
فقط برای پایین آوردن عدد دماسنج، یا هم‌زمان دو نوع تب‌بر بدهید. |
|
لباس سبک بپوشانید. |
بچه را زیر پتوی کلفت بپیچید. |
|
اگر بچه راحت‌تر می‌شود، حمام کوتاه با آب ولرم بدهید. |
پاشویه با آب سرد یا الکل انجام دهید؛ این کار باعث لرز و ناراحتی بچه می‌شود. |
|
شب‌ها چند بار به بچه سر بزنید و رنگ پوست، نفس کشیدن و هوشیاری‌اش را نگاه کنید. |
به بچه یا نوجوان زیر ۱۶ سال آسپرین بدهید؛ آسپرین در این سن ممکن است باعث یک بیماری نادر اما خطرناک کبد و مغز شود. |
قبل از رفتن به پزشک این‌ها را یادداشت کنید
- ساعت شروع تب و بالاترین دمایی که اندازه گرفته‌اید
- نام، مقدار و ساعت هر دارویی که به بچه داده‌اید
- اینکه بچه چقدر مایعات خورده و از صبح چند بار ادرار کرده یا پوشکش خیس شده است
- علائم همراه مثل استفراغ، اسهال، سرفه، دانه‌های پوستی یا گوش درد
- اینکه کسی در خانواده یا مهدکودک بیماری مشابه دارد یا نه
- کارت واکسن بچه
برای پیدا کردن متخصص کودکان یا متخصص مغز و اعصاب کودکان در شهر خودتان، می‌توانید از فهرست پزشکان دکتریاب، سامانه نوبت دهی اینترنتی و جستجوی پزشک، استفاده کنید. در موارد اورژانسی، تماس با ۱۱۵ یا رفتن مستقیم به اورژانس همیشه اولویت دارد.
پرسش‌های پرتکرار پدر و مادرها
تب بالا به مغز بچه آسیب می‌زند؟
تبی که به خاطر عفونت ایجاد شده، حتی اگر به ۴۰ درجه برسد، به‌تنهایی به مغز آسیب نمی‌زند. نگرانی اصلی، بیماری‌ای است که باعث تب شده، نه خود تب. گرمازدگی، یعنی بالا رفتن دمای بدن به خاطر ماندن در جای خیلی گرم، موضوع جداگانه و اورژانسی است.
اگر تب با دارو پایین بیاید، یعنی بیماری جدی نیست؟
نه لزوماً. پایین آمدن تب با دارو، معیار مطمئنی برای تشخیص شدت بیماری نیست. مهم این است که حال بچه بعد از پایین آمدن تب چطور است. بچه‌ای که بعد از قطع تب بازی می‌کند و غذا می‌خورد، معمولاً وضع مطمئن‌تری دارد.
بچه کی می‌تواند به مدرسه یا مهدکودک برگردد؟
معمولاً وقتی دست‌کم ۲۴ ساعت بدون خوردن تب‌بر تب نداشته باشد و حالش برای کارهای روزانه خوب باشد. در بعضی بیماری‌های واگیردار، پزشک زمان دقیق برگشت را مشخص می‌کند.
یک قانون ساده برای پدر و مادرها
اگر بچه کمتر از ۳ ماه دارد، یا یکی از نشانه‌های ستون قرمز جدول را دارد، منتظر نمانید. اگر هم هیچ‌کدام از این نشانه‌ها را ندارد اما شما حس می‌کنید «این بار فرق دارد»، به حس خودتان اعتماد کنید و بچه را به پزشک برسانید.
