دانشچی پورتال جامع تحقیق و مقاله، مطالب علمی و هنری ، وبگردی و…
آشنایی با نور
نور یکی از مهم‌ترین پدیده‌های طبیعی است که زندگی انسان، جانوران و گیاهان بدون آن امکان‌پذیر نیست. انسان به کمک این پدیده می‌تواند محیط اطراف خود را ببیند، رنگ‌ها را تشخیص دهد و بسیاری از فعالیت‌های روزانه را انجام دهد. خورشید مهم‌ترین منبع طبیعی این پدیده در زمین است و منابع دیگری مانند لامپ، شمع و چراغ نیز برای روشنایی به کار می‌روند.
نور چیست به زبان ساده؟
در پاسخ «نور چیست»، می‌توان گفت شکلی از انرژی است که باعث دیدن اجسام می‌شود. چشم انسان زمانی می‌تواند یک جسم را مشاهده کند که پرتوها از آن جسم به چشم برسند. بعضی اجسام مانند خورشید و لامپ خودشان روشنایی تولید می‌کنند و به آن‌ها منابع نوری گفته می‌شود. در مقابل، ماه و بسیاری از وسایل اطراف ما روشنایی تولید نمی‌کنند، بلکه بخشی از پرتو دریافت‌شده را بازتاب می‌دهند.
از نظر علمی، این پدیده نوعی تابش الکترومغناطیسی است و می‌تواند در خلأ نیز حرکت کند. سرعت آن در خلأ حدود ۳۰۰ هزار کیلومتر در ثانیه است. به همین دلیل، تابش خورشید با وجود فاصله بسیار زیاد میان خورشید و زمین، در مدت کوتاهی به زمین می‌رسد. سرعت بالای انتشار نور، نقش مهمی در رسیدن انرژی خورشید به زمین دارد.
خواص نور چیست؟
یکی از مهم‌ترین ویژگی‌ها، حرکت در مسیر مستقیم در محیط‌های یکنواخت است. برای مثال، وقتی پرتو چراغ‌قوه را در فضای تاریک می‌تابانیم، مسیر آن تقریباً مستقیم دیده می‌شود. البته هنگام برخورد با مواد مختلف، مسیر پرتوها می‌تواند تغییر کند.
بازتاب یکی دیگر از خواص مهم است. هنگامی که پرتو به سطحی مانند آینه برخورد می‌کند، به سمت دیگری برمی‌گردد. به این اتفاق بازتاب گفته می‌شود. تشکیل تصویر در آینه، دیدن اجسام در سطح آب و استفاده از برخی تجهیزات نوری به همین ویژگی مربوط است.
وقتی پرتو از یک محیط به محیط دیگری مانند هوا و آب وارد می‌شود، سرعت و مسیر آن تغییر می‌کند و شکست نور اتفاق می‌افتد. شکسته شدن تصویر مداد درون لیوان آب نمونه ساده‌ای از این پدیده است. عدسی‌های عینک، دوربین و ذره‌بین نیز با استفاده از همین ویژگی کار می‌کنند.
یکی دیگر از ویژگی‌های جالب، تجزیه شدن است. نور خورشید در چشم ما سفید دیده می‌شود، اما در واقع از رنگ‌های مختلفی تشکیل شده است. هنگامی که این پرتو از منشور عبور می‌کند، رنگ‌های مختلف آن از یکدیگر جدا می‌شوند. رنگین‌کمان نیز نتیجه تجزیه، بازتاب و شکست پرتوهای خورشید در قطره‌های آب موجود در هواست.
نور چگونه حرکت می‌کند؟
پرتو می‌تواند در خلأ و بسیاری از محیط‌های شفاف حرکت کند. موادی مانند شیشه تمیز و آب تا حدی اجازه عبور پرتو را می‌دهند، اما مواد کدر مانند چوب و فلز معمولاً مانع عبور آن می‌شوند. مسیر حرکت پرتو قابل پیش‌بینی است. این موضوع در ساخت وسایل مختلف مانند فیبر نوری اهمیت زیادی دارد.
منابع نور
منابع نوری به دو گروه طبیعی و مصنوعی تقسیم می‌شوند. خورشید، ستارگان و برخی جانداران مانند کرم شب‌تاب نمونه‌هایی از منابع طبیعی هستند. لامپ، چراغ خودرو، شمع و صفحه برخی وسایل الکترونیکی نیز منابع مصنوعی محسوب می‌شوند. خورشید علاوه بر روشنایی، انرژی لازم برای بسیاری از فرایندهای طبیعی را فراهم می‌کند و نقش مهمی در رشد گیاهان دارد.
اهمیت نور در زندگی
زندگی بر روی زمین به وجود این انرژی وابستگی زیادی دارد. گیاهان برای انجام فتوسنتز از پرتو خورشید استفاده می‌کنند و در این فرایند مواد غذایی تولید می‌شود. انسان نیز برای دیدن، مطالعه، کار، رانندگی و انجام بسیاری از فعالیت‌ها به روشنایی نیاز دارد. در علم و فناوری نیز ویژگی‌های آن کاربردهای فراوانی دارند؛ برای نمونه، در پزشکی، ارتباطات، عکاسی، نجوم و ساخت ابزارهای دقیق از آن استفاده می‌شود.
تفاوت نور و تاریکی
تاریکی به معنای نبود یا کمبود شدید نور در یک محیط است. چشم انسان در تاریکی نمی‌تواند بسیاری از اجسام را به‌خوبی تشخیص دهد، زیرا مقدار کافی از پرتوهای بازتاب‌شده به چشم نمی‌رسد. به همین دلیل، ایجاد روشنایی مناسب در خانه، مدرسه، خیابان و محل کار اهمیت زیادی دارد. البته شدت بیش از اندازه روشنایی نیز می‌تواند باعث خستگی چشم شود؛ بنابراین بهتر است استفاده از منابع روشنایی متعادل باشد.
نتیجه‌گیری
نور شکلی از انرژی و یکی از عواملی است که امکان دیدن محیط اطراف را برای انسان فراهم می‌کند. حرکت مستقیم، بازتاب، شکست و تجزیه از مهم‌ترین ویژگی‌های آن هستند. منابع طبیعی و مصنوعی، روشنایی مورد نیاز انسان و سایر موجودات را فراهم می‌کنند. شناخت این ویژگی‌ها علاوه بر کمک به درک پدیده‌های روزمره، پایه‌ای برای مطالعه بسیاری از موضوعات علمی و فناوری است. بنابراین آشنایی با نور می‌تواند درک انسان از جهان اطراف و پدیده‌های طبیعی را بهتر کند.
