دانشچی پورتال جامع تحقیق و مقاله، مطالب علمی و هنری ، وبگردی و…
اصل ایمنی در آزمایشگاه میکروبیولوژی
وقتی اسم آزمایشگاه میکروبیولوژی به گوشمان میخورد، خیلی از ما به یاد روپوشهای سفید، میکروسکوپها و کشفهای مهم علمی میافتیم. اما پشت این تصویر جذاب و تمیز، یک دنیای نامرئی و گاهی پرخطر پنهان شده است. در این محیطها، افراد هر روز با موجودات زندهای سروکار دارند که با چشم غیرمسلح دیده نمیشوند؛ موجوداتی مثل انواع ویروسها، باکتریها و قارچها که میتوانند دردسرساز باشند. کوچکترین بیدقتی در این محیط، نهتنها میتواند سلامت فرد آزمایشگر را به خطر بیندازد، بلکه ممکن است باعث انتقال آلودگی به بیرون از آزمایشگاه و بیماری دیگران شود. به همین دلیل، ایمنی در آزمایشگاه میکروبیولوژی فقط یک سری قانون خشک و خستهکننده روی کاغذ نیست؛ بلکه روشی برای زندگی و کار سالم در محیطی است که خطرات آن دیده نمیشوند.
چرا رعایت اصول ایمنی در آزمایشگاه میکروبیولوژی تا این حد مهم است؟
در یک محیط کار معمولی، شاید ریختن کمی آب روی میز فقط نیاز به یک دستمال کاغذی داشته باشد، اما در آزمایشگاه میکروبیولوژی، ریختن یک قطره از مایعی که حاوی باکتری است، یک زنگ خطر جدی محسوب میشود. هدف اصلی از رعایت نکات ایمنی، این است که جلوی انتقال بیماری گرفته شود. میکروبها خیلی راحت میتوانند از طریق تنفس هوای آلوده، تماس دست کثیف با چشم و دهان، یا حتی یک خراش کوچک روی پوست وارد بدن ما شوند. وقتی ما اصول اولیه ایمنی را یاد میگیریم و به کار میبندیم، در واقع در حال ساختن یک دیوار محکم بین خودمان و این خطرات نامرئی هستیم تا در پایان روز، با خیالی آسوده و تنی سالم به خانه برگردیم.
دسته بندی آزمایشگاه ها | از کم خطر تا بسیار خطرناک
باید بدانیم که همه آزمایشگاهها شبیه هم نیستند و میزان خطر در آنها با هم فرق دارد. در سراسر دنیا، آزمایشگاههای میکروبیولوژی را بر اساس نوع میکروبهایی که در آنها نگهداری میشود، دستهبندی میکنند تا بدانند برای هر کدام چه مراقبتهایی لازم است:
سطح یک و دو (خطر کم و متوسط)
بیشتر آزمایشگاههای دانشگاهی، تشخیص طبی و بیمارستانها در این دو سطح قرار میگیرند. در اینجا با میکروبهایی کار میشود که خطر خیلی زیادی برای افراد سالم ندارند یا اگر هم بیماری ایجاد کنند، درمان آنها راحت است. شستن مرتب دستها، پوشیدن روپوش، استفاده از دستکش و راه ندادن افراد متفرقه به داخل اتاق، از اصلیترین کارهای این بخش است.
سطح سه و چهار (خطر زیاد و کشنده)
این آزمایشگاهها مخصوص کار با ویروسها و باکتریهای بسیار خطرناک هستند؛ بیماریهایی که به راحتی از طریق هوا منتقل میشوند و درمان سختی دارند. کار در این محیطها قوانین بسیار سختگیرانهای دارد. افراد باید لباسهای کاملاً پوشیده بپوشند و هوای آزمایشگاه با فیلترهای بسیار قوی تصفیه میشود تا هیچچیز آلودهای به محیط بیرون درز نکند.
وسایل حفاظت فردی | خط مقدم دفاع شما
هرچقدر هم که محیط آزمایشگاه پیشرفته و تمیز باشد، در نهایت این شما هستید که باید از بدن خودتان محافظت کنید. روپوش، دستکش، عینک و ماسک فقط برای رعایت ظاهر و فرم لباس نیستند؛ آنها سپر دفاعی شما در برابر بیماریها به حساب میآیند. شما نمیتوانید از هر دستکش ساده یا ماسک معمولی استفاده کنید؛ جنس این وسایل باید به گونهای باشد که هیچ میکروب یا مایع آلودهای نتواند از بافت آنها عبور کند. پوشیدن دستکشهای مقاوم، عینکهایی که کاملاً دور چشم را میپوشانند و ماسکهای استاندارد، پایهایترین نیازهای یک پرسنل آزمایشگاه است. این وسایل اجازه نمیدهند که در صورت پاشیدن ناگهانی مایعات، آلودگی به پوست یا چشم شما برسد.
هودهای آزمایشگاهی و نقش آنها در تصفیه هوا
یکی از مهمترین دستگاهها برای حفظ سلامت افراد در آزمایشگاه، هودهای ایمنی هستند. خیلیها فکر میکنند کار هود آزمایشگاهی فقط کشیدن بوی بد به بیرون است، اما هودهای میکروبیولوژی کار بسیار مهمتری انجام میدهند. وقتی شما ظرف حاوی باکتری را داخل این دستگاه باز میکنید، هود یک پرده نامرئی از هوا ایجاد میکند و هوای داخل محفظه را از فیلترهای بسیار قوی عبور میدهد تا ذرات آلوده وارد ریه شما نشوند.
با این حال، باید به یک نکته بسیار مهم توجه کرد؛ دستگاههای تهویه به تنهایی معجزه نمیکنند. در یک بررسی تحلیلی از حوادث آزمایشگاهی مشخص شده است که اتکای بیش از حد به هودها و فراموش کردن پوشش شخصی، عامل بسیاری از بیماریهاست. به همین دلیل، استفاده همزمان و اصولی از انواع تجهیزات حفاظت تنفسی از جمله ماسک شیمیایی تمام صورت در کنار این تجهیزات، همان حلقه گمشدهای است که ایمنی شما را در برابر پرتاب ناگهانی قطرات آلوده یا تماسهای تصادفی با سطوح به طور کامل تضمین میکند. ترکیب تجهیزات محیطی و فردی، بهترین راهکار برای کنترل خطرات است.
اشتباهات رایج و خطرناکی که نباید در آزمایشگاه میکروبیولوژی انجام دهیم!
گاهی اوقات با وجود داشتن بهترین امکانات، باز هم افراد در آزمایشگاه بیمار میشوند. دلیل آن چیست؟ «خطای انسانی». کارهای سادهای که از روی عادت انجام میدهیم، میتوانند بسیار خطرناک باشند. بیایید چند مورد از این اشتباهات را مرور کنیم:
- تکان دادن شدید لولهها: وقتی یک لوله آزمایش را محکم تکان میدهید یا درِ آن را با سرعت باز میکنید، هزاران ذره ریز نامرئی از مواد آلوده در هوا پخش میشود که به راحتی وارد سیستم تنفسی شما خواهد شد.
- پوشیدن روپوش در بیرون از آزمایشگاه: روپوش آزمایشگاه فقط و فقط برای داخل اتاق کار است. رفتن به سالن غذاخوری، راهروها یا بردن روپوش به خانه، یعنی بردن تمام میکروبها به محیط زندگی خود و دیگران.
- استفاده از گوشی موبایل: گوشیهای موبایل یکی از آلودهترین وسایلی هستند که در دست داریم. اگر با دستکش آزمایشگاهی به گوشی خود دست بزنید، تمام آلودگیها را به آن منتقل میکنید و وقتی گوشی را کنار گوشتان میگذارید، میکروبها مستقیماً به صورت شما منتقل میشوند.
- درآوردن اشتباه دستکشها: اگر موقع درآوردن دستکش، بخش بیرونی و آلوده آن با پوست تمیز دستتان تماس پیدا کند، عملاً تمام زحماتتان برای رعایت ایمنی از بین رفته است. همیشه باید دستکش را طوری از دست خارج کنید که قسمت آلوده به سمت داخل جمع شود.
زباله های آزمایشگاهی را چطور بی خطر کنیم؟
کار در آزمایشگاه زمانی تمام میشود که زبالهها به درستی دور ریخته شوند. ما نمیتوانیم ظروف حاوی میکروب را در سطل زباله معمولی و کنار خیابان بیندازیم. این کار میتواند رفتگران زحمتکش و محیط زیست را به شدت بیمار کند. تمامی ظروف کشت میکروب، دستکشهای استفاده شده و وسایل آلوده باید در کیسههای مخصوص قرار بگیرند. سپس این کیسهها وارد دستگاهی به نام اتوکلاو میشوند. این دستگاه شبیه یک زودپز خیلی بزرگ است که با بخار آبِ بسیار داغ و فشار بالا، تمام میکروبها را به طور کامل از بین میبرد. سوزنها و وسایل تیز هم حتماً باید در ظرفهای پلاستیکی محکم (سیفتی باکس) انداخته شوند تا دست کسی را زخم نکنند.
وقتی مواد آلوده روی زمین می ریزد چه کار کنیم؟
حتی برای حرفهایترین افراد هم پیش میآید که ظرفی از دستشان بیفتد و مایع آلوده روی زمین یا میز بریزد. در این شرایط اصلاً نباید دستپاچه شد. بهترین کار انجام قدمهای ساده زیر است:
- آرامش خود را حفظ کنید و به دیگران خبر دهید که به آن قسمت نزدیک نشوند.
- اگر نیاز است چند دقیقه محیط را ترک کنید تا ذرات معلق در هوا روی زمین بنشینند.
- دستکش، ماسک و عینک خود را بپوشید.
- روی مواد ریخته شده را با دستمالهای کاغذی حولهای کاملاً بپوشانید.
- مایع ضدعفونیکننده (مثل وایتکس رقیقشده) را به آرامی از دورِ دستمالها به سمت مرکز بریزید.
- حدود ۲۰ تا ۳۰ دقیقه صبر کنید تا میکروبها کشته شوند.
- حالا با احتیاط دستمالها را جمع کرده و در سطل زبالههای عفونی بیندازید و محل را دوباره با مواد شوینده تمیز کنید.
سخن پایانی
رعایت استانداردهای بهداشتی و حفظ ایمنی، مهمترین بخش از کار روزانه در هر محیط آزمایشگاهی است. هیچ نتیجه علمی و هیچ آزمایشی ارزش آن را ندارد که سلامت شما یا همکارانتان به خطر بیفتد. با رعایت نکات سادهای مثل پوشیدن لباس مناسب، شستن مرتب دستها، مدیریت درست زبالهها و دوری از اشتباهات رایج، میتوانیم از یک محیط کار سالم و امن لذت ببریم.
فراموش نکنیم که پایه و اساس ایمنی، استفاده از ابزارهای استاندارد و قابل اطمینان است. برای تهیه انواع وسایل حفاظتی استاندارد، امکان بررسی و انتخاب محصولات باکیفیت از طریق مجموعه کاراسیفتی فراهم است تا مدیران آزمایشگاهها و پرسنل بتوانند با خیالی آسوده و اطمینان کامل، تمرکز خود را تنها روی کارهای دقیق آزمایشگاهی قرار دهند.
