نقشه نصب کنتاکتور تک فاز و سه فاز در روش‌های مختلف

نقشه نصب کنتاکتور تک فاز و سه فاز

نقشه نصب کنتاکتور سه فاز و تک فاز از نظر تعداد پل های مورد استفاده، نحوه اتصال سیم های قدرت و ساختار مدار فرمان تفاوت هایی دارد. برای سیم بندی صحیح، باید با ترمینال های ورودی و خروجی کنتاکتور تک فاز، محل اتصال بوبین و کنتاکت های کمکی آشنا باشیم. در ادامه، نقشه نصب کنتاکتور در سیستم‌های تک‌فاز و سه‌فاز و نحوه راه اندازی آن با شستی استارت و استپ، تجهیزات حفاظتی و روش های کنترل دستی و اتوماتیک را توضیح می دهیم.

نقشه نصب کنتاکتور تک فاز و نحوه اتصال ورودی و خروجی

در سیستم های تک فاز، برق مصرف کننده از یک سیم فاز (L) و یک سیم نول (N) تامین می‌شود. برای کنترل این نوع مصرف کننده ها می توان از کنتاکتور دو پل استفاده کرد تا هر دو مسیر فاز و نول به صورت هم زمان قطع و وصل شوند. در واقع این اصلی‌ترین وظیفه و کاربرد کنتاکتور در تابلو برق است که اگر به درستی نصب و سیم‌کشی کنید، می‌توانید از آن برخوردار باشید. لینک زیر شما را به صفحه جامع کاربرد و وظیفه کنتاکتور در تابلو برق صنعتی هدایت می‌کند:

https://barghnews.com/fa/news/67854/کاربرد-و-وظیفه-کنتاکتور-در-انواع-تابلو-برق-صنعتی

در نقشه نشان داده شده، اتصال سیم ها به ترتیب زیر انجام می شود:

1. سیم فاز پس از عبور از کلید حفاظتی به ترمینال 1/L1 کنتاکتور متصل می شود.
2. سیم نول به ترمینال 3/L2 وصل می شود.
3. خروجی فاز از ترمینال 2/T1 به مصرف کننده می رود.
4. خروجی نول از ترمینال 4/T2 به مصرف کننده متصل می شود.
5. سیم ارت (PE) مستقیما به بدنه فلزی مصرف کننده وصل می شود و از کنتاکتور عبور نمی کند.

آشنایی با ترمینال های کنتاکتور تک فاز

در کنتاکتورهای دو پل، شماره گذاری ترمینال های قدرت معمولا به شکل زیر است:

شماره ترمینال	کاربرد
1/L1	ورودی پل اول
2/T1	خروجی پل اول
3/L2	ورودی پل دوم
4/T2	خروجی پل دوم
A1 و A2	ترمینال های بوبین

با اعمال ولتاژ مناسب به A1 و A2، میدان مغناطیسی در بوبین ایجاد می شود. این میدان، هسته فلزی متحرک را به سمت هسته ثابت می کشد و باعث بسته شدن کنتاکت های اصلی می شود.

نکته مهم این است که ولتاژ بوبین لزوما با ولتاژ مدار قدرت یکسان نیست. برای مثال، ممکن است کنتاکتور در مدار قدرت 230 ولت AC استفاده شود، اما بوبین آن به ولتاژ 24 ولت DC نیاز داشته باشد. مقدار مجاز را از روی پلاک محصول بررسی کنید.

نقشه نصب کنتاکتور سه فاز و نحوه سیم بندی آن

در سیستم های سه فاز، از کنتاکتور سه پل برای کنترل تجهیزاتی مانند الکتروموتورها، کمپرسورها و پمپ های صنعتی استفاده می شود. این کنتاکتور سه مسیر مستقل برای عبور جریان دارد که با فعال شدن بوبین به صورت همزمان تغییر وضعیت می دهند. نقشه نصب کنتاکتور سه فاز در یک مدار راه اندازی مستقیم موتور (DOL) شامل کلید حفاظتی، کنتاکتور، رله اضافه بار و الکتروموتور است.

در کنتاکتورهای سه پل، ترمینال های ورودی با 1/L1، 3/L2 و 5/L3 و خروجی ها با 2/T1، 4/T2 و 6/T3 مشخص می شوند. برای نصب کنتاکتور سه فاز مطابق نقشه، مراحل زیر را دنبال می کنیم:

1. اتصال فازهای ورودی: سه سیم فاز شبکه پس از عبور از کلید حفاظتی به ترمینال های ورودی کنتاکتور متصل می شوند:

• فاز اول به 1/L1
• فاز دوم به 3/L2
• فاز سوم به 5/L3

2. اتصال خروجی کنتاکتور: خروجی های T1، T2 و T3 به ورودی های رله اضافه بار متصل می شوند.

3. اتصال رله اضافه بار به موتور: خروجی رله اضافه بار به ترمینال های U، V و W موتور متصل می شود. در صورت تشخیص اضافه بار، کنتاکت کمکی این رله تغییر وضعیت می دهد و فرمان قطع کنتاکتور صادر می شود.

4. اتصال سیم ارت: هادی حفاظتی PE باید مستقیما به بدنه فلزی موتور و ترمینال ارت تابلو متصل شود.

نقشه راه اندازی کنتاکتور با شستی استارت و استپ

در ساختار شستی استارت و استپ، اپراتور با فشردن استارت فرمان وصل و با فشردن استپ فرمان قطع را صادر می کند. برای اجرای این مدار، علاوه بر بوبین کنتاکتور به یک کنتاکت کمکی باز و تجهیزات حفاظتی مناسب نیاز داریم.

• شستی استارت (NO): در حالت عادی باز است و با فشردن آن مسیر جریان فرمان برقرار می‌شود.
• شستی استپ (NC): در حالت عادی بسته است و با فشردن آن مسیر تغذیه بوبین قطع می‌شود.
• کنتاکت کمکی 13 و 14: برای ایجاد مدار خودنگهدار
• کنتاکت 95 و 96 رله اضافه بار: در حالت عادی بسته است و با عملکرد رله اضافه بار باز می‌شود.

نحوه عملکرد مدار خودنگهدار

در ابتدا، شستی استپ و کنتاکت رله اضافه بار بسته هستند، اما کنتاکت کمکی کنتاکتور باز است. با فشردن شستی استارت، بوبین انرژی می گیرد و کنتاکتور وصل می شود. همزمان با فعال شدن کنتاکتور، کنتاکت کمکی 13 و 14 نیز بسته می شود. این کنتاکت به صورت موازی با شستی استارت قرار دارد و پس از رها کردن آن، مسیر تغذیه بوبین را حفظ می کند. به این عملکرد، خودنگهدار (Self-holding) گفته می شود.

برای توقف مصرف کننده، اپراتور شستی استپ را فشار می دهد. با باز شدن کنتاکت آن، جریان بوبین قطع می شود و کنتاکتور به حالت اولیه باز می‌گردد. همچنین اگر رله اضافه بار عمل کند، مسیر فرمان از طریق کنتاکت 95 و 96 قطع خواهد شد.

نحوه نصب کنتاکتور و محافظ

کنتاکتور برای قطع و وصل جریان طراحی شده است و در کنار آن باید از تجهیزات حفاظتی متناسب با نوع خطا استفاده کرد. در نحوه نصب کنتاکتور و محافظ باید تفاوت عملکرد رله اضافه بار، رله کنترل فاز و رله محافظ ولتاژ را در نظر گرفت.

رله اضافه بار معمولا پس از کنتاکتور و در مسیر مدار قدرت موتور قرار می گیرد. سه فاز خروجی کنتاکتور وارد رله می شوند و خروجی های آن به موتور متصل خواهند شد. در مدار فرمان، کنتاکت بسته 95 و 96 رله به صورت سری در مسیر بوبین قرار می گیرد. هنگام تشخیص اضافه بار، این کنتاکت باز شده و تغذیه بوبین قطع می شود.

اتصال رله کنترل فاز و محافظ ولتاژ

رله کنترل فاز در مدارهای سه فاز برای تشخیص وضعیت نامناسب شبکه مانند قطع فاز و جابجایی توالی فازها استفاده می شود. خروجی کنترلی آن در مسیر بوبین کنتاکتور قرار می گیرد تا در صورت بروز خطا، اجازه ادامه فعالیت موتور را ندهد.

در سیستم های تک فاز نیز می توان از رله محافظ ولتاژ استفاده کرد. این رله وضعیت ولتاژ شبکه را بررسی می کند و در صورت خارج شدن آن از محدوده تنظیم شده، مسیر فرمان کنتاکتور را قطع می کند. در این ساختار، خروجی رله محافظ معمولا برای کنترل بوبین استفاده می شود؛ مگر اینکه ظرفیت کنتاکت های آن برای عبور جریان مصرف کننده به طور مشخص تایید شده باشد.

نصب کنتاکتور در حالت دستی و اتوماتیک

کنتاکتور را می توان به دو روش دستی و اتوماتیک کنترل کرد. در روش دستی، اپراتور فرمان روشن و خاموش شدن را صادر می کند؛ اما در حالت اتوماتیک، تجهیزاتی مانند سنسور، فلوتر، پرشر سوئیچ یا PLC این وظیفه را بر عهده دارند. برای انتخاب بین این دو روش می توان از کلید سلکتوری با موقعیت های MAN، OFF و AUTO استفاده کرد.

مدار دستی کنتاکتور

در حالت دستی، کنترل کنتاکتور معمولا با شستی استارت و استپ انجام می شود. با فشردن استارت، بوبین فعال شده و کنتاکت های اصلی بسته می شوند. کنتاکت کمکی نیز با ایجاد مسیر خودنگهدار، وضعیت وصل را حفظ می کند.

مدار اتوماتیک کنتاکتور

در حالت اتوماتیک، فرمان بوبین از طریق یک تجهیز کنترلی صادر می شود. چند نمونه رایج عبارت اند از:

• فلوتر: کنترل سطح آب در مخزن و مدیریت عملکرد پمپ
• پرشر سوئیچ: کنترل فشار در سیستم های پمپاژ و کمپرسورها
• ترموستات: کنترل دما در تجهیزات گرمایشی و سرمایشی
• سنسور مجاورتی: تشخیص حضور قطعه در ماشین آلات
• PLC: اجرای منطق کنترلی و مدیریت چند تجهیز

طریقه نصب کنتاکتور در تابلو برق

برای اجرای صحیح طریقه نصب کنتاکتور در تابلو برق، علاوه بر سیم بندی باید به محل قرارگیری تجهیزات توجه کرد. مراحل اصلی نصب به شرح زیر است:

1. انتخاب محل نصب: کنتاکتور باید در محلی قرار بگیرد که امکان دسترسی به ترمینال ها و تجهیزات جانبی وجود داشته باشد.
2. نصب روی ریل یا پایه: بسیاری از کنتاکتورهای کوچک و متوسط روی ریل DIN نصب می شوند. مدل های بزرگتر ممکن است به پایه و پیچ های مخصوص نیاز داشته باشند.
3. اتصال مدار قدرت: سیم های ورودی و خروجی مطابق نقشه به ترمینال های اصلی متصل می شوند. سطح مقطع کابل و ظرفیت اتصالات باید با جریان مدار هماهنگ باشند.
4. سیم بندی مدار فرمان: شستی ها، کنتاکت های کمکی و تجهیزات حفاظتی به بوبین متصل می شوند. ولتاژ نامی بوبین باید پیش از اتصال بررسی شود.
5. بررسی و تست: پیش از برق دار کردن تابلو، اتصالات، پیوستگی هادی حفاظتی، عایق بندی و عملکرد تجهیزات بررسی می شوند.

جمع بندی

نقشه نصب کنتاکتور تک فاز و سه فاز بسته به نیاز و نوع پروژه شما مقداری متفاوت است؛ ما به تمام حالت ها و نقشه ها پرداختیم.