دانشچی پورتال جامع تحقیق و مقاله، مطالب علمی و هنری ، وبگردی و…
آموزش سیم پیچی الکتروموتور
در سیم پیچی الکتروموتور سیمهای مسی آسیبدیده و سوخته از داخل هسته موتور (استاتور) خارج شده و با سیمهای جدید جایگزین میشوند. برای انجام این کار ابتدا باید موتور را باز کرده و ساختار سیمپیچهای قبلی را به دقت بررسی کنید. سپس داخل شیارهای استاتور کاملاً تمیز شده و عایقهای کاغذی جدید درون آنها قرار میگیرند. در مرحله بعد کلافهای مسی جدید بر اساس نقشه دقیق موتور پیچیده شده و داخل شیارها نصب میشوند. در انتها نیز با انجام سربندی، نخبندی و ریختن شارلاک، عایقبندی تکمیل شده و موتور آماده تست و راهاندازی میشود.
لازم به ذکر است که خواندن این مقاله از شما یک سیمپیچ ماهر نمیسازد و با اتکا به یک متن آموزشی نمیتوانید وارد بازار کار شوید. هدف از این نوشته، صرفاً آشنایی دقیق شما با مراحل و فرآیند انجام کار است. اگر میخواهید این مهارت را به شکل اصولی یاد بگیرید و توانایی تعمیر انواع الکتروموتورها را پیدا کنید، باید حتماً در یک دوره آموزش تخصصی سیم پیچی الکتروموتور شرکت کنید تا کار را به صورت عملی و زیر نظر استاد تمرین کنید.
ابزارها و تجهیزات اولیه برای شروع کار
برای باز کردن و تعمیر یک موتور الکتریکی شما به ابزارهایی مانند انواع آچار، پیچگوشتی، پولیکش (برای خارج کردن بلبرینگها) و چکش پلاستیکی نیاز دارید. اما ابزارهای تخصصیتری هم وجود دارند؛ مثلاً میکرومتر برای اندازهگیری دقیق قطر سیمهای مسی، دستگاه کلافپیچ (دستی یا اتوماتیک) برای آماده کردن سیمهای جدید، مولتیمتر برای تست مقاومت و اتصال کوتاه، و همچنین متریالهای مصرفی مانند کاغذهای نسوز (مثل مایلار یا نومکس)، سیم لاکی و شارلاک، برای کار سیم پیچی ضروری هستند.
باز کردن الکتروموتور و نقشهبرداری اولیه
قبل از شروع، جریان برق را به طور کامل قطع کنید. با استفاده از پولیکش و آچارهای مناسب، قابها، پروانه خنککننده و دربهای جلو و عقب موتور را باز کنید. روتور را با احتیاط از داخل استاتور بیرون بکشید تا به هسته و سیمپیچها دسترسی پیدا کنید.
حال نیاز به نقشهبرداری داریم که معمولا توسط مبتدی ها فراموش میشود. قبل از اینکه سیمهای سوخته را بیرون بکشید، باید اطلاعات موتور را ثبت کنید. گامهای سیمپیچ (اینکه هر کلاف چند شیار را اشغال کرده)، نوع سربندی (ستاره یا مثلث) و تعداد شیارهای استاتور را به عنوان راهنمای ادامه کار یادداشت کنید.
تخلیه سیمهای سوخته و تمیزکاری استاتور
وقتی نقشه موتور را برداشتید و مطمئن شدید سیمها سوختهاند، باید آنها را خارج کنید. کلافهای سوخته معمولاً به دلیل ذوب شدن شارلاک قبلی، به شدت سفت شدهاند. برای این کار یک طرف کلافها (تاج سیمپیچ) را با استفاده از قلم و چکش یا دستگاه فرز مینیاتوری ببرید. سپس از سمت دیگر استاتور، سیمها را با انبردست یا اهرم به بیرون بکشید.
بعد از تخلیه کامل، نوبت به تمیزکاری میرسد. استاتور را با استفاده از برس سیمی، کاردک و در صورت نیاز حلالهای مخصوص کاملاً تمیز کنید. داخل شیارها نباید هیچ اثری از کاغذهای عایق قدیمی، لاکهای ذوب شده یا زنگزدگی باقی بماند. یک استاتور کثیف باعث میشود عایقهای جدید به درستی در جای خود قرار نگیرند.
تعیین نمره سیم و عایق گذاری شیارها
برای خرید سیم مسی جدید، باید ضخامت سیم قبلی را بدانید. برای این کار، یک تکه از سیم سالمتری که از موتور خارج کردهاید را بردارید. لاک روی آن را با شعله فندک بسوزانید و با دستمال پاک کنید تا به مس خالص برسید. حالا با استفاده از میکرومتر، قطر سیم را اندازه بگیرید.
مرحله بعدی عایقکاری است. بدنه استاتور رسانای جریان است و سیمهای مسی به هیچ وجه نباید با آن تماس پیدا کنند. از عایقهای استاندارد EASA متناسب با کلاس حرارتی موتور استفاده کنید. کاغذها را به اندازه طول شیارها به اضافه چند میلیمتر لبه، برش دهید. لبههای کاغذ را به شکل ناودانی تا بزنید و داخل شیارها قرار دهید. این لبههای تا خورده از بیرون زدن کاغذ هنگام جا زدن کلافها جلوگیری میکنند.
کلاف بندی با دستگاه
با توجه به اطلاعاتی که در مرحله نقشهبرداری ثبت کردید، باید کلافهای جدید را بسازید. قالب کلافپیچ را روی اندازه مناسب تنظیم کنید تا محیط کلاف دقیقاً برابر با کلاف فابریک موتور شود. سیم لاکی را به تعداد دورهای مشخص شده روی قالب بپیچید. دقت در شمارش دورها بسیار مهم است؛ اگر تعداد دورها کمتر یا بیشتر از حد استاندارد باشد، مقاومت کلاف تغییر کرده و موتور پس از روشن شدن به سرعت داغ میکند. کلافهای آماده شده را با یک تکه سیم نازک یا نخ ببندید تا انسجام خود را از دست ندهند و به هم نریزند.
جا زدن کلاف ها درون استاتور
این مرحله به مهارت و ظرافت دست بالایی نیاز دارد. کلاف آماده شده را بردارید و یک سمت آن را به آرامی درون شیار عایقکاری شده قرار دهید. برای هدایت سیمها به داخل شیار، از یک ابزار چوبی یا پلاستیکی لبهگرد (مانند چوب بستنی پهن) استفاده کنید تا روکش لاکی سیمها زخمی نشود. بعد از اینکه تمام سیمهای یک سمت کلاف درون شیار قرار گرفت، روی آن را با یک نوار کاغذی عایق بپوشانید تا سیمها خارج نشوند. سپس با توجه به گام موتور، سمت دیگر کلاف را در شیار مربوطه جا بزنید.
سربندی و عایق کاری بین فازها
پس از جا زدن تمام کلافها، تعداد زیادی سرسیم در اختیار دارید که باید طبق نقشه به هم متصل شوند. روکش لاکی این سرسیمها را با یک تیغ تیز بتراشید تا اتصال الکتریکی به درستی برقرار شود. سیمها را به هم بپیچانید، آنها را لحیمکاری کنید و در نهایت با استفاده از وارنیشهای نسوز روی اتصالات را بپوشانید.
نکته مهم در این مرحله، عایقکاری بین فازها است. در موتورهای سه فاز، کلافهای مربوط به فازهای مختلف نباید هیچگونه تماس فیزیکی با یکدیگر داشته باشند. بین کلافهای مجاور در قسمت تاج سیمپیچ، حتماً از کاغذهای عایق ضخیم استفاده کنید تا خطر اتصالی بین فازها به صفر برسد.
نخ بندی، شارلاک زدن و کوره
برای جلوگیری از لرزش و جابجایی سیمها هنگام کارکرد موتور، باید آنها را محکم کرد. با استفاده از نخهای مخصوص نسوز، تاج سیمپیچها را در هر دو طرف استاتور به صورت ضربدری یا کوکهای منظم گره بزنید و محکم بکشید.
بعد از نخبندی، نوبت به شارلاک زدن میرسد. استاتور را کمی گرم کنید تا رطوبت آن گرفته شود. سپس شارلاک (مایع عایق) را روی تمام قسمتهای سیمپیچ بریزید تا کاملاً به داخل شیارها نفوذ کند. شارلاک علاوه بر تثبیت سیمها، انتقال حرارت از سیمپیچ به بدنه را تسهیل میکند. در کارگاههای حرفهای، پس از این کار استاتور را درون کورههای مخصوص با دمای کنترل شده (حدود ۱۰۰ تا ۱۲۰ درجه سانتیگراد) قرار میدهند تا شارلاک به طور کامل پخته و سفت شود.
تست نهایی و مونتاژ الکتروموتور
برای اطمینان قبل از بستن قطعات مکانیکی، با استفاده از مولتیمتر یا دستگاه میگر، مقاومت بین فازها را اندازه بگیرید تا از یکسان بودن آنها مطمئن شوید. همچنین تست اتصال بدنه را انجام دهید تا مطمئن شوید هیچ جریانی به پوسته فلزی موتور راه پیدا نکرده است.
پس از تایید تستهای الکتریکی، روتور را به آرامی داخل استاتور قرار دهید. دربها و بلبرینگها را سر جای خود ببندید و پیچها را به صورت ضربدری سفت کنید تا شفت موتور تراز بماند. شفت را با دست بچرخانید؛ باید کاملاً روان و بدون درگیری بچرخد. در نهایت موتور را به برق متصل کرده و آمپر مصرفی آن را در حالت بدون بار بررسی کنید. اگر همه چیز طبق اصول انجام شده باشد، الکتروموتور با صدای نرم و استاندارد شروع به کار خواهد کرد.
