تحقیق درباره ارگونومی و اصول آن

با اصول ارگونومی بیشتر آشنا شوید!

امروزه بسیاری از افراد بخش قابل توجهی از روز خود را در محیط کار، پشت میز، با رایانه، دستگاه‌های صنعتی یا ابزارهای مختلف سپری می‌کنند. اگر شرایط کار با توانایی‌ها و محدودیت‌های بدن انسان هماهنگ نباشد، ممکن است در طول زمان مشکلاتی مانند خستگی، درد گردن و کمر، آسیب‌های عضلانی و کاهش بهره‌وری ایجاد شود. ارگونومی علمی است که تلاش می‌کند میان انسان، ابزار، محیط و وظایف کاری هماهنگی ایجاد کند.

ارگونومی تنها به انتخاب صندلی مناسب محدود نمی‌شود، بلکه وضعیت بدن، طراحی ابزارها، نور، نحوه انجام کار، میزان تکرار حرکات و حتی عوامل روانی محیط کار را نیز دربرمی‌گیرد. هدف اصلی آن کاهش فشارهای غیرضروری و ایجاد شرایطی ایمن، راحت و کارآمد برای انسان است.

تعریف ارگونومی به زبان ساده

ارگونومی یا مهندسی عوامل انسانی، دانش طراحی محیط، ابزار و فعالیت‌ها متناسب با توانایی‌ها و محدودیت‌های انسان است. به زبان ساده، به جای اینکه فرد خود را با یک محیط یا ابزار نامناسب تطبیق دهد، شرایط کار تا حد امکان با ویژگی‌های انسان هماهنگ می‌شود.

برای مثال، ارتفاع میز، موقعیت صفحه‌نمایش، شکل صندلی، نحوه قرارگیری ابزارها و روش بلند کردن اجسام می‌توانند از نظر ارگونومیکی بررسی شوند. در محیط‌های کاری، ارگونومی با هدف کاهش ناراحتی و پیشگیری از اختلالات اسکلتی‌عضلانی مرتبط با کار مورد استفاده قرار می‌گیرد.

اصول ارگونومی چیست؟

اصول ارگونومی مجموعه‌ای از قواعد و روش‌ها برای هماهنگ کردن فعالیت و محیط کار با ویژگی‌های انسان هستند. مهم‌ترین اصول ارگونومی عبارت‌اند از:

1- حفظ وضعیت صحیح بدن

یکی از مهم‌ترین اصول ارگونومی، قرار گرفتن بدن در وضعیت مناسب هنگام انجام کار است. خم شدن مداوم، چرخش نامناسب ستون فقرات یا قرار گرفتن دست‌ها در وضعیت نامناسب می‌تواند فشار زیادی بر عضلات و مفاصل وارد کند.

2- کاهش حرکات تکراری

انجام یک حرکت به دفعات زیاد، به‌خصوص اگر همراه با نیرو یا وضعیت نامناسب بدن باشد، می‌تواند خطر مشکلات اسکلتی‌عضلانی را افزایش دهد. بنابراین در طراحی مشاغل باید امکان تغییر فعالیت و استراحت مناسب در نظر گرفته شود.

3- کاهش اعمال نیروی بیش از حد

بلند کردن، کشیدن یا هل دادن اجسام سنگین از عوامل مهم فشار فیزیکی در محیط کار هستند. استفاده از تجهیزات کمکی و اصلاح روش انجام کار می‌تواند فشار واردشده بر بدن را کاهش دهد.

4- طراحی مناسب ابزار و تجهیزات

ابزارها باید به گونه‌ای طراحی یا انتخاب شوند که استفاده از آنها با کمترین فشار اضافی بر بدن انجام گردد. اندازه، وزن، شکل دسته و نحوه قرارگیری ابزار از عوامل مهم در این زمینه هستند.

5- تنظیم محیط کار متناسب با فرد

ارتفاع میز و صندلی، فاصله مانیتور، نور محیط و محل قرارگیری وسایل باید متناسب با شرایط فرد و نوع فعالیت تنظیم شوند. به همین دلیل یک محیط کاری ارگونومیک برای همه افراد الزاماً دقیقاً یکسان نیست.

اهمیت ارگونومی در محیط کار

ارگونومی در محیط کار اهمیت زیادی دارد، زیرا بسیاری از مشکلات جسمی می‌توانند با شرایط نامناسب کاری ارتباط داشته باشند. وضعیت نامناسب بدن، حرکات تکراری، اعمال نیروی زیاد، لرزش و مدت‌زمان طولانی فعالیت از جمله عواملی هستند که می‌توانند خطر اختلالات اسکلتی‌عضلانی را افزایش دهند.

اجرای اصول ارگونومی علاوه بر کمک به حفظ سلامت کارکنان، می‌تواند موجب کاهش خستگی، بهبود شرایط انجام کار و افزایش کارایی شود. برنامه‌های ارگونومی همچنین بر شناسایی خطرها، آموزش کارکنان و اصلاح شرایط کاری تأکید دارند.

ارگونومی صحیح در محیط کار چگونه است؟

برای ایجاد یک محیط کار ارگونومیک باید شرایط کار به صورت کلی بررسی شود. برخی اقدامات ساده عبارت‌اند از:

• تنظیم ارتفاع صندلی و میز
• قرار دادن صفحه‌نمایش در موقعیت مناسب
• حفظ وضعیت طبیعی سر، گردن و کمر
• قرار دادن وسایل پرکاربرد در دسترس
• اجتناب از خم شدن یا کشش بیش از حد بدن
• ایجاد وقفه و تغییر وضعیت در فعالیت‌های طولانی
• استفاده از ابزارهای مناسب برای جابه‌جایی بارهای سنگین
• تأمین نور مناسب محیط
• کاهش حرکات تکراری و غیرضروری

به طور کلی، بهتر است ابتدا عوامل خطر شناسایی شوند و سپس با تغییر ابزار، تجهیزات، روش انجام کار یا محیط، میزان فشار واردشده به فرد کاهش پیدا کند. NIOSH نیز شناسایی عوامل خطر، آموزش کارکنان، اجرای اقدامات کنترلی و ارزیابی نتایج را از مراحل مهم یک برنامه ارگونومی می‌داند.

ارگونومی صندلی و میز چیست؟

یکی از شناخته‌شده‌ترین کاربردهای ارگونومی مربوط به صندلی و میز کار است. در کارهای اداری، فرد باید بتواند بدون خم کردن بیش از حد گردن یا کمر، به ابزارهای مورد نیاز خود دسترسی داشته باشد.

صندلی مناسب باید امکان تنظیم ارتفاع داشته باشد و بدن را در وضعیت مناسبی نگه دارد. همچنین صفحه‌نمایش رایانه باید در فاصله و ارتفاعی قرار بگیرد که فرد برای مشاهده آن مجبور به خم کردن مداوم گردن نباشد.

ارگونومی در کار با کامپیوتر

افرادی که ساعت‌های زیادی با کامپیوتر کار می‌کنند باید به وضعیت نشستن و نحوه قرارگیری تجهیزات توجه ویژه‌ای داشته باشند. کیبورد و ماوس باید در محلی قرار بگیرند که دست‌ها و مچ‌ها در وضعیت طبیعی باشند.

همچنین ثابت ماندن طولانی‌مدت در یک وضعیت، حتی اگر وضعیت بدن مناسب باشد، مطلوب نیست؛ بنابراین تغییر وضعیت و وقفه‌های مناسب در طول کار اهمیت دارد.

مزایای ارگونومی چیست؟

مهم‌ترین مزایای ارگونومی را می‌توان در موارد زیر خلاصه کرد:

• کاهش فشار فیزیکی بر بدن
• کاهش خطر اختلالات اسکلتی‌عضلانی مرتبط با کار
• کاهش خستگی و ناراحتی هنگام فعالیت
• افزایش ایمنی محیط کار
• بهبود شرایط انجام فعالیت‌ها
• کمک به افزایش بهره‌وری
• کاهش غیبت ناشی از آسیب‌های کاری

البته میزان تأثیر اقدامات ارگونومیک به نوع شغل، شرایط محیط، عوامل خطر و نحوه اجرای اصلاحات بستگی دارد.

عوامل خطر ارگونومی چیست؟

عوامل خطر ارگونومیک می‌توانند در مشاغل مختلف متفاوت باشند. مهم‌ترین آنها شامل وضعیت بدنی نامناسب، حرکات تکراری، اعمال نیروی زیاد، بلند کردن اجسام، لرزش، مدت طولانی فعالیت و فشارهای روانی مرتبط با کار هستند.

برای نمونه، کارگری که دائماً اجسام سنگین بلند می‌کند یا فردی که ساعت‌ها با وضعیت نامناسب پشت میز می‌نشیند، ممکن است در معرض فشارهای ارگونومیک قرار داشته باشد.

نتیجه‌گیری

هدف اصلی ارگونومی کاهش فشارهای غیرضروری، افزایش ایمنی و فراهم کردن شرایط مناسب برای انجام فعالیت‌های روزمره و شغلی است. رعایت اصولی مانند وضعیت صحیح بدن، طراحی مناسب تجهیزات، کاهش حرکات تکراری، کنترل نیروی مورد نیاز و تنظیم محیط کار می‌تواند نقش مهمی در کاهش خطر مشکلات اسکلتی‌عضلانی داشته باشد. بنابراین ارگونومی را نباید فقط به صندلی و میز اداری محدود کرد؛ بلکه باید آن را به عنوان روشی جامع برای طراحی بهتر فعالیت‌ها و محیط‌های کاری در نظر گرفت.