دانشچی پورتال جامع تحقیق و مقاله، مطالب علمی و هنری ، وبگردی و…
با اسکم های تاریخی رمزارزی آشنا شوید!
بازار ارزهای دیجیتال در کنار فرصتهای بزرگ، شاهد بعضی از بزرگترین کلاهبرداریها و شکستهای مالی تاریخ هم بوده است. پروژههایی که با وعده سودهای نجومی یا مدیریت ضعیف، میلیاردها دلار از سرمایه کاربران را از بین بردند و اعتماد بسیاری از معاملهگران را خدشهدار کردند. اگر قصد سرمایهگذاری در بازار کریپتو را دارید، شناخت پروژههای شکستخورده و دلایل سقوط آنها میتواند به اندازه تحلیل قیمت یا بررسی نمودارها اهمیت داشته باشد چون آشنایی با این پروندهها فقط مرور تاریخ نیست؛ بلکه راهی برای یادگیری و جلوگیری از تکرار همان اشتباهات است.
لیست ارزهای اسکم بازار کریپتو
در این بخش قصد داریم با مهمترین ارزهای اسکم بازار کریپتو و ویژگیهای آنها آشنا شویم تا بتوانیم با آگاهی بیشتری از آنها دوری کنیم.
۱. پلاس توکن (PlusToken)
پلاس توکن یکی از بزرگترین طرحهای پانزی تاریخ بازار کریپتو بود که سال ۲۰۱۸ فعالیتش را در چین شروع کرد. این پروژه خود را به عنوان یک کیف پول و پلتفرم سرمایهگذاری معرفی میکرد و با وعده سود ماهانه ۹ تا ۱۸ درصد و پرداخت پاداش از طریق معرفی کاربران جدید، سرمایهگذاران زیادی را جذب کرد. بررسیهای بعدی نشان داد مدل درآمدی این پروژه بر اساس ورود سرمایه کاربران جدید بنا شده بود و هیچ فعالیت اقتصادی پایداری پشت آن وجود نداشت.
در نهایت گردانندگان پلاس توکن موفق شدند بیشتر از ۲ میلیارد دلار ارز دیجیتال را از کاربران جمعآوری کنند. پس از بازداشت اعضای اصلی پروژه در سال ۲۰۱۹، مقامات چینی بخش قابلتوجهی از داراییهای سرقتشده را توقیف کردند.
۲. وان کوین (OneCoin)
وان کوین یکی از معروفترین پروندههای کلاهبرداری در جهان است که سال ۲۰۱۴ توسط روجا ایگناتوا (Ruja Ignatova) راهاندازی شد. این پروژه خود را «قاتل بیت کوین» معرفی میکرد و مدعی بود از فناوری بلاک چین استفاده میکند، اما تحقیقات بعدی نشان داد وان کوین در عمل هیچ بلاک چین واقعی یا شبکه غیرمتمرکزی نداشت و تمام دادهها در یک پایگاه داده متمرکز مدیریت میشدند.
مدل درآمدی این پروژه بر اساس فروش بستههای آموزشی و سیستم بازاریابی چندسطحی (MLM) استوار بود و کاربران برای جذب اعضای جدید کمیسیون دریافت میکردند. طبق اعلام وزارت دادگستری آمریکا، وان کوین بیشتر از ۴ میلیارد دلار از سرمایه میلیونها نفر در سراسر جهان را جذب کرد. روجا ایگناتوا در سال ۲۰۱۷ ناپدید شد و هنوز هم در فهرست ۱۰ فرد تحت تعقیب FBI قرار دارد.
۳. افتیایکس (FTX)
افتیایکس برخلاف بسیاری از پروژههای لیست ارزهای اسکم، یک طرح پانزی نبود؛ بلکه تا سال ۲۰۲۲ یکی از سه صرافی بزرگ ارزهای دیجیتال جهان به شمار میرفت و ارزش آن در اوج فعالیت به حدود ۳۲ میلیارد دلار رسیده بود. با این حال، تحقیقات بعدی نشان داد مدیران این صرافی میلیاردها دلار از دارایی مشتریان را بدون اطلاع آنها در اختیار شرکت معاملاتی آلامدا ریسرچ (Alameda Research) قرار دادهاند.
پس از انتشار وضعیت مالی آلامدا ریسرچ، موج برداشت سرمایه شروع شد و FTX ظرف چند روز با بحران نقدینگی روبهرو شد. این صرافی در نوامبر ۲۰۲۲ اعلام ورشکستگی کرد و برآوردها نشان میدهد بیشتر از ۸ میلیارد دلار از دارایی مشتریان در این بحران از بین رفت یا برای مدتی غیرقابل دسترس شد. سقوط FTX یکی از مهمترین رویدادهای تاریخ بازار کریپتو بود و اهمیت شفافیت مالی، اثبات ذخایر (Proof of Reserves) و نگهداری دارایی در کیف پول شخصی را بیش از گذشته آشکار کرد.
۴. هک مت گاکس (Mt. Gox)
مت گاکس (Mt. Gox) اولین صرافی بزرگ بیت کوین بود که در اوج فعالیت خود در سالهای ۲۰۱۳ و ۲۰۱۴ حدود ۷۰ درصد معاملات بیت کوین جهان را پردازش میکرد. با این حال، این صرافی در سال ۲۰۱۴ اعلام کرد حدود ۸۵۰ هزار بیت کوین به خاطر ضعفهای امنیتی و حملات هکری از دست رفته است؛ رقمی که در آن زمان حدود ۴۵۰ میلیون دلار ارزش داشت و امروز ارزشی دهها میلیارد دلاری دارد.
اگرچه بعدها حدود ۲۰۰ هزار بیت کوین بازیابی شد، اما این حادثه باعث ورشکستگی صرافی و زیان سنگین هزاران سرمایهگذار شد. پرونده Mt. Gox یک کلاهبرداری مستقیم نبود، بلکه نمونهای از پیامدهای ضعف در مدیریت امنیت و نگهداری داراییهای کاربران بود. به همین خاطر هم هک آن نقش مهمی در توسعه استانداردهای امنیتی صرافیها، استفاده از کیف پولهای سرد و تفکیک دارایی مشتریان از سرمایه عملیاتی شرکتها داشت.
۵. بیت کانکت (BitConnect)
بیت کانکت یکی از معروفترین طرحهای پانزی تاریخ بازار ارزهای دیجیتال بود که بین سالهای ۲۰۱۶ تا ۲۰۱۸ فعالیت میکرد. این پروژه ادعا میکرد با استفاده از یک «ربات معاملاتی هوشمند» و الگوریتم اختصاصی، میتواند سودی تا حدود ۱ درصد در روز برای سرمایهگذاران ایجاد کند. علاوه بر این، کاربران از طریق معرفی اعضای جدید نیز پاداش دریافت میکردند که ساختار آن شباهت زیادی به بازاریابی هرمی داشت.
در اوج فعالیت، ارزش بازار توکن BitConnect به بیش از ۲.۵ میلیارد دلار رسید، اما پس از هشدار نهادهای نظارتی ایالتهای تگزاس و کارولینای شمالی، فعالیت پروژه متوقف شد. قیمت توکن BCC نیز ظرف چند روز بیش از ۹۰ درصد سقوط کرد و میلیاردها دلار از ارزش بازار آن از بین رفت. وزارت دادگستری آمریکا بعدها این پروژه را یک طرح پانزی توصیف کرد و برخی از گردانندگان آن به اتهام کلاهبرداری و پولشویی تحت پیگرد قرار گرفتند. پرونده BitConnect همچنان یکی از مهمترین نمونههای خطر وعده سودهای تضمینشده در بازار کریپتو محسوب میشود.
چطور پروژههای اسکم را تشخیص دهیم؟
همانطور که گفتیم، خرید ارز دیجیتال فقط در انتخاب یک صرافی یا کیف پول خلاصه نمیشود. حتی صرافیهای معتبری مثل نوبیتکس هم همیشه به کاربرانشان توصیه میکنند قبل از خرید هر ارزی، تحقیقات لازم را انجام دهند و صرفاً به تبلیغات یا وعدههای پروژهها اعتماد نکنند. از طرفی هرچند روشهای کلاهبرداری هر سال پیچیدهتر میشوند، اما پروژههای اسکم معمولاً ویژگیهای مشترکی دارند.
اولین نشانه، وعده سودهای تضمینی و غیرمنطقی است. هیچ بازاری نمیتواند سود ثابت و بدون ریسک را تضمین کند؛ به همین خاطر هر پروژهای که چنین ادعایی داشته باشد، باید با دقت بررسی شود.
دومین نشانه، نبود شفافیت درباره تیم توسعهدهنده، وایت پیپر یا نحوه عملکرد پروژه است. اگر اطلاعات مشخصی درباره مدیران، کدهای پروژه یا کاربرد واقعی توکن وجود نداشته باشد، ریسک سرمایهگذاری افزایش پیدا میکند.
نشانه مهم دیگر، تمرکز بیش از حد بر جذب اعضای جدید است. اگر درآمد کاربران بیشتر از محل معرفی افراد جدید تأمین شود تا ارزش واقعی محصول یا خدمات، احتمال پانزی بودن پروژه بسیار زیاد است.
همچنین بررسی سابقه پروژه، گزارش شرکتهای امنیت بلاک چین، حجم معاملات و حضور در صرافیهای معتبر میتواند به شناسایی پروژههای پرریسک کمک کند. در نهایت، مهمترین ابزار مقابله با کلاهبرداری، تحقیق شخصی (DYOR) است. هرچه شناخت بیشتری از فناوری، تیم توسعهدهنده و مدل اقتصادی پروژه داشته باشید، احتمال گرفتار شدن در پروژههای اسکم کمتر خواهد بود.
جمعبندی
تاریخ بازار ارزهای دیجیتال نشان میدهد بسیاری از بزرگترین ضررها نه به خاطر نوسانات قیمت، بلکه به خاطر اعتماد به پروژههای نامعتبر، مدیریت ضعیف یا وعدههای غیرواقعی رخ دادهاند. پروندههایی مثل پلاس توکن، وان کوین، مت گاکس، بیت کانکت و FTX هر کدام درس مهمی برای سرمایهگذاران دارند و آن این است که قبل از هر تصمیمی، حتماً باید تحقیقات مورد نیاز را انجام داده باشیم؛ چون شناخت نشانههای پروژههای مشکوک و داشتن نگاه انتقادی میتواند بیشتر از استراتژیهای معاملاتی از سرمایه شما محافظت کند.
