غده پاراتیروئید و علت پرکاری و کم کاری آن

 علایم پرکاری و کم کاری غده پاراتیروئید و خطرات آن

غده پاراتیروئید و علت پرکاری و کم کاری آن

غده پاراتیروئید چیست؟

غده پاراتیروئید (به انگلیسی: Parathyroid gland) که در واقع چهار غده بیضی شکل و مجزا در قسمت پشتی غده تیروئید هستند که با ترشح هورمون پاراتورمون وظیفه کنترل سطح سرمی کلسیم را برعهده دارند. این چهار غده معمولاً در قسمتهای بالا و پایین لوب های راست و چپ تیروئید در سطح پشتی قرار گرفته‌اند.

وظایف غده پاراتیروئید

غده‌های پاراتیروئید چهار غده‌ی ریز هستند (واقع در گردن) که سطح کلسیم بدن را کنترل می‌کنند. هر غده تقریباً به اندازه یک دانه برنج است. این غده‌ها هورمونی به نام هورمون پاراتیروئید(PTH) تولید می‌کنند که این هورمون با روش‌های زیر سطح کلسیم خون را بالا می‌برد:

  • تقسیم بندی استخوان ( که بخش اعظم کلسیم بدن در آن ذخیره می‌شود) و تحریک برای رهاسازی کلسیم
  • افزایش توانایی بدن برای جذب کلسیم از غذا
  • افزایش توانایی کلیه برای نگهداری کلسیم که به صورتی دیگر در ادرار از دست خواهد رفت.

غده‌های نرمال پاراتیروئید مانند ترموستات خانه‌تان کار می‌کنند تا سطح کلسیم خون را در یک محدوده کنترل شده بسیار فشرده حفظ کنند. هنگامی که سطح کلسیم خون بیش از حد پایین باشد، هورمون پاراتیروئید رها می‌شود تا سطح کلسیم را به وضعیت نرمال برگرداند. هنگامی که سطح کلسیم نرمال باشد یا کمی از حد معمول بالاتر رود، غده‌های نرمال پاراتیروئید رهاسازی هورمون پاراتیروئید را متوقف خواهند کرد. توازن مناسب کلسیم برای عملکرد نرمال قلب،سیستم عصبی ، کلیه‌ها و نیز استخوان ها تعیین کننده است.

غده‌ های پاراتیروئید در کجا قرار دارند؟

غده‌های پاراتیروئید معمولاً پشت غده تیروئید در گردن واقع شده‌اند، هر چند استثناهایی هم وجود دارد. در حالی که نوزاد در حال شکل‌گیری در رحم مادر است، چهار غده پاراتیرئید از ناحیه سر به طرف پایین گردن حرکت کرده و معمولاً به نزدیک غده تیروئید منتهی می‌شوند. با این حال، ممکن است غده‌های پاراتیروئید همیشه این مسیر را طی نکنند و به محل های دیگری در گردن یا سینه به نام محل های اکتوپیک (نابجا) منتهی شوند.

بیماری های غده پاراتیروئید

گاهی اوقات ممکن است غده‌های پاراتیروئید بیش از حد نیاز هورمون پاراتیروئید تولید کنند. در این حالت، بیماران سطح کلسیم خون بسیار بالایی (هایپرکلسمی) را بروز می‌دهند که به نوبه خود می‌تواند احساس ناخوشایندکلی برای آن‌ها ایجاد کند.شایع‌ترین حالتی که این مشکل را بوجود می‌آورد پرکاری پاراتیروئید اولیه نام دارد.

اگر سطح بالای هورمون پاراتیروئید به مدت طولانی مخفی بماند، در آن صورت می‌تواند باعث از دست رفتن کلسیم از استخوان‌ها به خون و سپس به ادرار شود. این مشکل درنهایت می‌تواند باعث لاغری و اسفنجی شدن استخوان‌ها (استئوپروز یا همان پوکی استخوان) شود. مقدار بیش از حد کلسیم در ادرار هم چنین می‌تواند باعث تشکیل سنگ‌ کلسیم در کلیه شود.

هر از گاهی، غده‌های پاراتیروئید به اندازه کافی هورمون پاراتیروئید تولید نمی‌کنند که به کاهش سطح کلسیم خون (هیپوکلسمی) منجر می‌شود. این وضعیت کم کاری پاراتیروئید نام دارد.

پرکاری غدد پاراتیروئید

شایع‌ترین مشکلی که برای غدد پاراتیروئید ایجاد می‌شود، مشکل پرکاری است که در این حالت مقدار هورمون‌های پاراتیروئیدی ترشح شده بیش از میزان لازم است. به این بیماری هیپرپاراتیروئیدیسم یا پرکاری پاراتیروئید گفته می‌شود. وقتی شخصی به این مشکل دچار می‌شود، غدد پاراتیروئید او رفتار غیر طبیعی دارند و صرف‌نظر از میزان کلسیم بدن، مقادیر زیادی هورمون ترشح می‌کنند و حتی زمانی که سطح کلسیم بدن نرمال است و این غدد نباید هیچ هورمونی ترشح کنند، همچنان به ترشح هورمون ادامه می‌دهند.

تولید بیش از حد هورمون‌های پاراتیروئیدی می‌تواند برای سلامتی شخص بسیار مضر باشد و باعث می‌شود شخص احساس خستگی بسیار شدید کند، به پوکی استخوان مبتلا شود و با بسیاری مشکلات جدی دیگر روبه رو شود. خوشبختانه، پرکاری تیروئید با تکنیک‌های جدید جراحی بسته که معمولا در کمتر از بیست دقیقه انجام می‌شود، قابل درمان است.

علت ترشح بیش‌ازحد هورمون

شایع‌ترین علت ترشح بیش‌ازحد هورمون توسط غدد پاراتیروئید، تشکیل شدن یک توده‌ی اضافی (غیر سرطانی) در یکی یا تعداد بیشتری از این غدد است.

در اغلب موارد، وضعیت بیماران به این صورت است که در یکی از غدد پاراتیروئید توده‌ای تشکیل شده است و این غده تمامی هورمون پاراتیروئید را تولید می‌کند. سه غده‌ی دیگر توده‌ای نیستند و کوچک هستند و به صورت نرمال عمل می‌کنند و به خاطر بالا بودن سطح کلسیم بدن (به علت پرکاری غده‌ی توده‌ای) به حالت خفته در آمده‌اند و هورمون ترشح نمی‌کنند.

غده‌ای که پرکار است به ندرت سرطانی است (کمتر از یک مورد از ۲۵۰۰ مورد)، اما این غده به تدریج باعث آسیب رساندن به بدن می‌شود، چرا که موجب بالا رفتن غیر طبیعی سطح کلسیم در بدن ما می‌شود و این مسئله نیز باعث تخریب برخی بافت‌ها در بدن می‌شود.

علائم پرکاری پاراتیروئید

بیمارانی که هورمون پاراتیروئید در بدن آن‌ها بیش از حد تولید می‌شود، سطح کلسیم خونشان بالا می‌رود و با این حال ممکن است از استخوان درد شکایت داشته باشند. در موارد شدید بیماری، ممکن است استخوان‌ها تا حدی کلسیم خود را از دست بدهند (چون هورمون پاراتیروئید دستور تجزیه ماتریکسی استخوان‌ها را می‌دهد) که استخوان‌های شخص شکننده شده و تراکم خود را از دست بدهند و بشکنند (پوکی استخوان). این مشکل خصوصا در افراد مسن بیشتر پیش می‌آید.

همچنین ممکن است در درون استخوان خونریزی‌های جزئی ایجاد شود که این مسئله باعث استخوان درد می‌شود. یکی دیگر از علائم پرکاری پاراتیروئید، تشکیل زخم معده و پانکراس است. بالا بودن میزان کلسیم خون می‌تواند برای برخی از سلول‌های بدن خطرناک باشد، از جمله سلول‌های موجود در جداره‌ی داخلی معده و پانکراس که دچار التهاب شده و دردناک می‌شوند (زخم معده و پانکراتیت).

از علائم دیگر بالا بودن مداوم کلسیم خون، تشکیل سنگ در کلیه است. از آن جایی که مهمترین کار کلیه پاکسازی خون می‌باشد، در بیمارانی که به پرکاری پاراتیروئید مبتلا هستند، کلیه‌ها با مقادیر بالای کلسیم مواجه می‌شوند و پالایش مداوم مقادیر زیادی کلسیم موجب تجمع کلسیم در توبول‌های کلیوی شده که نهایتا منجر به تشکیل سنگ کلیه می‌شود.

در موارد بسیار وخیم، ممکن است کل بافت کلیه پر از ذرات کلسیم شود و حتی قسمتی از آن به خاطر انباشته شدن و رسوب کردن مقادیر بیش از حد کلسیم، شکل استخوانی پیدا کند. این مشکل نه تنها بسیار دردناک است بلکه می‌تواند به نارسایی کلیه منجر شود.

خطرات احتمالی پرکاری پاراتیروئید

  • کاهش تراکم استخوان و پوکی استخوان
  • شکستگی استخوان
  • سنگ کلیه
  • زخم معده
  • پانکراتیت (التهاب پانکراس)
  • اختلالات سیستم عصبی

تشخیص پرکاری پاراتیروئید

تشخیص پرکاری پاراتیروئید نسبتا ساده است چرا که غدد پاراتیروئید مقادیر بسیار زیادی هورمون را به صورت سرم کلسیم تولید می‌کنند و تشخیص و اندازه گیری این ماده در خون نیز کار ساده و آسانی است.

یکی دیگر از راه‌های تشخیص پرکاری پاراتیروئید، اندازه‌گیری میزان کلسیم موجود در ادرار طی یک شبانه‌روز است. البته، اندازه گیری میزان کلسیم در ادرار یک روش غیر مستقیم برای بررسی عملکرد پاراتیروئید است که میزان صحت آن تنها ۲۵ تا ۴۰ درصد است. دقیق‌ترین و مطمئن‌ترین راه تشخیص پرکاری تیروئید، تایید بالا بودن هورمون‌های پاراتیروئید به شکل سرم کلسیم است.

روش‌های درمان پرکاری پاراتیروئید اولیه

بیماران مبتلا به پرکاری پاراتیروئید اولیه تنها دو انتخاب دارند، اول این که هیچ اقدامی نکنند و دوم این که غده‌ی پاراتیروئیدی که مشکل‌ساز شده است را با عمل جراحی خارج کنند (در موارد نادری ممکن است بیش از یک غده مشکل‌ساز باشد).

برخی پزشکان در صورتی که پرکاری پاراتیروئید بیمار بسیار خفیف باشد، انجام جراحی را پیشنهاد نمی‌کنند. اما باید این موضوع را در نظر داشته باشید که پرکاری تیروئید به خودی خود، خوب نمی‌شود و قطعا بدتر خواهد شد و به خاطر داشته باشید که پرکاری پاراتیروئید به علت تشکیل توده‌ای در یکی از غدد پاراتیروئید ایجاد می‌شود و با گذشت زمان این توده بزرگ‌تر و بزرگ‌تر می‌شود.

کم‌کاری پاراتیروئید

کم‌کاری پاراتیروئید به بیماری گفته می‌شود که در آن غدد پاراتیروئید به اندازه کافی هورمون تولید نمی‌کنند. این بیماری بسیار نادر است و در اغلب موارد به این علت ایجاد می‌شود که در هنگام انجام جراحی تیروئید یا پاراتیروئید، به غدد پاراتیروئید آسیب وارد شده است. کم کاری پاراتیروئید و کاهش ‌ترشح هورمون توسط این غدد منجر به کاهش میزان کلسیم خون و افزایش میزان فسفر خون می‌شود.

علائم کم‎کاری پاراتیروئید

علائم کم کاری پاراتیروئید ممکن است بسیار خفیف و در حد احساس گزگز و مور مور در دست‌ها و انگشتان و اطراف دهان باشد و یا ممکن است شدید و به صورت گرفتگی‌های عضلانی باشد. شدیدترین علائمی که این بیماری ایجاد می‌کند، کزاز (گرفتگی عضلانی شدید در کل بدن) و تشنج (این مورد بسیار نادر است) می‌باشد.

علل کم‌کاری پاراتیروئید

نارسایی و کم‌کاری غده پاراتیروئید یک مشکل نادر است که در شرایط خاص و شناخته شده‌ای ایجاد می‌شود. شایع‌ترین علت بروز این مشکل، توقف فعالیت غده پاراتیروئید بعد از انجام عمل جراحی بر روی تیروئید یا پاراتیروئید است. یک علت دیگر (البته نادر است) این است که این مشکل از بدو تولد (به صورت مادر زادی) ایجاد می‌شود و شخص از ابتدا این غدد را در بدن خود ندارد. در مواردی نیز نمی‌توان علت کم کاری پاراتیروئید را تشخیص داد.

دو نوع مختلف از کم کاری پاراتیروئید

  • کمبود ترشح هورمون پاراتیروئید
  • عدم توانایی کلیه‌ها و استخوان‌ها برای پاسخگویی به هورمون پاراتیروئیدی

هرگونه سوال و دریافت مشاوره تحصیلی (از ابتدایی تا دکتری) مدارس و دانشگاه ها ( تیزهوشان، نمونه دولتی، سراسری، دانشگاه آزاد، علمی کاربردی و پیام نور ) با شماره های زیر تماس بگیرید.

تماس از تلفن ثابت 9099071375 (سراسر کشور) - تماس از تلفن ثابت 9092305784 (در تهران) - تماس از طریق موبایل همراه اول : 99221106

online پاسخگویی بصورت 24 ساعته


اشتراک گذاری:

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*